Cuộc đời vốn dĩ là một bản nhạc không hồi kết, nơi mỗi chúng ta đều là những nghệ sĩ đang loay hoay điều chỉnh độ căng cho dây đàn của chính mình. Nếu dây quá chùng, âm thanh phát ra sẽ đục ngầu, thiếu sức sống và chẳng thể chạm tới được những thanh âm cao vút của sự sáng tạo. Nhưng nếu dây quá căng mà không có lấy một quãng nghỉ, nó sẽ sớm đứt lìa, để lại những vết xước sâu hoắm lên tâm hồn. Trong hành trình của một người làm chiến lược và cả một kẻ quan sát, tôi nhận ra rằng áp lực không phải là kẻ thù, nó là chất liệu để kiến tạo nên sự trưởng thành, nếu chúng ta biết gọi đúng tên và phân định rõ ràng giữa sự hưng phấn và sự cạn kiệt.

Có một loại áp lực mang tên Eustress, hay còn được hiểu là áp lực tích cực. Đó là thứ cảm giác râm ran khởi phát từ lồng ngực, lan tỏa ra từng đầu ngón tay khi tôi đặt bút viết những chương đầu tiên của Những vết xước của ánh sáng. Lúc ấy, tâm trí không hề mệt mỏi mà ngược lại, nó trở nên sắc lẹm, mỗi ý tưởng tuôn ra đều mang theo một luồng điện nhẹ của sự phấn khích. Đây chính là trạng thái dòng chảy, nơi thời gian như ngưng đọng và mọi giác quan đều hướng về một mục tiêu duy nhất.

Loại stress này thường xuất hiện trong những khoảnh khắc mang tính bước ngoặt. Đó là sự hồi hộp đầy kích thích khi tôi đứng trước một giảng đường đầy ắp sinh viên năm nhất, hay những buổi pitching định mệnh, nơi mỗi quyết định đều có sức nặng thay đổi cả một dự án lớn. Ở những giây phút ấy, áp lực đóng vai trò như một chất xúc tác, đẩy tư duy chiến lược lên ngưỡng tối cao, giúp tôi nhìn thấu được bản chất của vấn đề và đưa ra những giải pháp sắc bén nhất. Nó có thời hạn ngắn, có mục tiêu rõ rệt và quan trọng hơn cả, nó mang lại cảm giác mở rộng của bản ngã.

Khi tôi chạy trail tại Núi Dinh, Eustress hiện diện trong từng hơi thở dồn dập và những thớ cơ mỏi nhừ. Mỗi bước chạy trên những đoạn dốc dựng đứng là một cuộc đối thoại giữa ý chí và thể xác. Mồ hôi cay xè mắt, phổi hoạt động hết công suất để nạp thêm oxy, nhưng trong sâu thẳm, tôi cảm nhận được sự tự hào đang lớn dần. Đó là sự áp lực buộc cơ thể phải thích nghi, nâng chỉ số VO2 Max lên một nấc thang mới và vượt qua giới hạn mà bản thân từng nghĩ là không thể. Đây chính là áp lực của sự trưởng thành, thứ mà bất kỳ ai muốn vươn tới sự ưu tú đều phải học cách ôm ấp lấy nó.

Những vết xước thầm lặng lên hệ thần kinh

Trái ngược với sự thăng hoa ấy là Distress, hay áp lực tiêu cực. Nếu Eustress là ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn, thì Distress chính là đám cháy âm ỉ đang thiêu rụi sự sống từ bên trong. Hãy nhìn vào những đỉnh nhọn vọt lên ngưỡng 80 trên biểu đồ stress cá nhân, đó không phải là kết quả của một thử thách cụ thể nào, mà là sự cộng dồn của những lo âu không tên. Nó đến từ những dự án dang dở chưa có hồi kết, hay từ những viễn cảnh tiêu cực về một tương lai chưa tới mà chúng ta tự vẽ ra trong đầu.

Loại stress này không mang lại sự hưng phấn, nó chỉ mang lại sự co thắt. Nó khiến vai gáy trở nên cứng đờ, hơi thở trở nên nông và gấp gáp như thể không khí chưa bao giờ là đủ. Distress âm thầm bào mòn khả năng phục hồi tự nhiên của cơ thể. Ngay cả khi không làm việc nặng, bạn vẫn cảm thấy cạn kiệt, giấc ngủ trập trùng với những cơn mộng mị về công việc và những con số. Nó giống như những vết xước li ti lên hệ thần kinh, ban đầu có vẻ chẳng đáng kể, nhưng lâu dần sẽ tạo thành một vết thương hở, làm rò rỉ toàn bộ năng lượng sống.

Sự khác biệt lớn nhất giữa hai trạng thái này không nằm ở cường độ của áp lực, mà nằm ở khả năng hồi phục. Một chiến lược gia sắc sảo có thể chịu đựng được áp lực lớn để tạo ra kết quả xuất sắc, nhưng một người quan sát tinh tế sẽ biết rằng nếu không có quãng nghỉ, kết quả đó cũng chỉ là một lâu đài trên cát. Khi stress mang lại cảm giác nặng nề, đó là lúc cần dừng lại để bảo vệ tâm hồn mình.

Nghệ thuật của sự chuyển hóa

Trong vai trò của một người điều hành, tôi hiểu rằng không thể loại bỏ hoàn toàn stress khỏi cuộc sống. Điều quan trọng là biết cách chuyển hóa nó. Giữa những buổi họp căng thẳng, tôi thường chọn cách dừng lại một vài phút. Chỉ cần quan sát hơi thở, để không khí đi vào và đi ra một cách tự nhiên, tôi thấy mình tách bạch được khỏi đám đông đang ồn ào kia. Hoặc đơn giản hơn, chỉ cần nhìn Annie đang cuộn tròn nằm ngủ yên bình trên chiếc ghế sofa, sự tĩnh lặng của một sinh linh nhỏ bé cũng đủ để làm dịu đi những cơn sóng lòng đang cuộn trào.

Hành trình tìm về những dốc cao của vùng Himalaya sẽ là một bài kiểm tra thú vị cho triết lý này. Những cung đường khắc nghiệt chắc chắn sẽ mang đến cho cơ thể một lượng Eustress khổng lồ, một sự thử thách về sức bền và ý chí. Nhưng bên cạnh đó, sự tĩnh tại của Lumbini sẽ là nơi tôi gửi lại những Distress đã mang theo suốt những tháng ngày điều hành bận rộn. Một bên là sự hưng phấn của việc chinh phục, một bên là sự thảnh thơi của việc buông xả, hai thái cực này sẽ tạo nên sự cân bằng hoàn hảo cho tâm trí.

Suy cho cùng, stress không phải là thứ để loại bỏ hoàn toàn. Nó là một phần của bản nhạc cuộc sống, nơi chúng ta học cách điều chỉnh độ căng của dây đàn sao cho mỗi âm thanh phát ra đều vang vọng sự sống động và trắc ẩn. Hãy để những áp lực tốt thúc đẩy chúng ta trở thành phiên bản sắc bén hơn, và hãy đủ tỉnh táo để buông tay khi những áp lực xấu bắt đầu làm xước đi vẻ đẹp của tâm hồn.

Andy On The Go