Cầm trên tay “Câu Chuyện Dòng Sông” qua bản dịch đầy trân trọng của Phùng Khánh và Phùng Thăng, ta không còn cảm giác mình đang lật giở những trang giấy vô tri. Từng con chữ như dẫn lối ta bước chân trần lên lớp rêu phong của một ngôi cổ tự, nơi thời gian ngưng đọng. Ở đó, nhân vật chính không phải là một Siddhartha xa lạ của phương Tây, mà là Tất Đạt. Cái tên ấy vang lên nghe đã thấy cả một bầu trời ưu tư và khát vọng “đạt” tới chân lý rốt ráo của kiếp người.

Từ rừng thẳm đến bến mê của nhân gian

Tất Đạt, chàng trai Bà-la-môn tuấn tú với vầng trán sáng ngời ấy, đã khởi đầu hành trình bằng một sự chối bỏ vĩ đại. Chàng quay lưng với tình yêu êm đềm của cha mẹ, buông bỏ những bài kinh Vệ-đà đã thuộc lòng bởi một nỗi băn khoăn day dứt: “Tri thức có thể truyền khẩu được, nhưng trí tuệ thì không”.

Chàng đã đi, từ những năm tháng khổ hạnh xác xơ cùng đoàn Sa-môn nơi rừng thẳm, để rồi lại buông mình rơi vào vòng tay mềm mại, thơm ngát hương hoa của nàng kỹ nữ Kiều Lan (Kamala) và những toan tính bạc tiền sắc lạnh của thương nhân Vạn Mỹ (Kamaswami).

Đó là những tháng năm Tất Đạt nếm trải tận cùng “vị ngọt và vị đắng” của trần thế. Chàng buộc phải để cho con người thanh cao, ngạo nghễ trong mình chết đi, nhường chỗ cho một Tất Đạt phàm tục trỗi dậy. Đó là một kẻ biết yêu, biết khổ, biết tham, sân, si và biết đau nỗi đau của người thường. Bởi lẽ, chỉ khi lấm lem bùn đất, đóa sen tâm hồn mới thực sự trổ bông rực rỡ.

Người thầy không lời và bài học về sự “Nhất thể”

Nhưng nhân vật chính thực sự, và cũng là người thầy vĩ đại nhất của cuốn sách, chẳng phải ai xa lạ mà chính là Dòng sông.

Khi Tất Đạt tuyệt vọng đến mức muốn gieo mình xuống dòng nước xiết để kết thúc một kiếp sống mòn mỏi, chính Dòng sông đã đánh thức chàng bằng tiếng “Om” huyền bí vang vọng từ đáy sâu. Chàng quyết định ở lại bến đò cùng Vệ Sử (Vasudeva), người lái đò có nụ cười hiền hậu và trong trẻo như trẻ thơ.

Tại đây, bên tiếng sóng vỗ rì rào ngày đêm, Tất Đạt học được bài học lớn nhất: Thời gian là một ảo ảnh.

“Dòng sông ở khắp mọi nơi trong cùng một lúc, ở đầu nguồn và ở cửa sông, ở thác ghềnh, ở bến đò, ở trong dòng nước xoáy và trong lòng biển cả… Đối với nó chỉ có hiện tại mà không có bóng dáng của quá khứ, không có bóng dáng của tương lai.”

Câu văn đẹp tựa một bài kệ, nhẹ nhàng gỡ bỏ gánh nặng ngàn cân trên vai người lữ khách. Nó nhắc ta rằng mọi khổ đau đều nảy sinh vì ta mãi nuối tiếc ngày hôm qua hoặc lo sợ cho ngày mai. Khi ta sống trọn vẹn như dòng sông, chỉ biết có phút giây này, ta sẽ chạm tay vào sự vĩnh cửu.

Nụ cười của sự viên mãn

Đoạn kết của cuốn sách là một trong những áng văn đẹp và ám ảnh nhất về sự giác ngộ. Khi người bạn cũ Thiện Hữu tìm đến, vẫn mang theo tay nải nặng trĩu những băn khoăn của kẻ suốt đời đi tìm, Tất Đạt đã không giảng giải lời nào. Chàng chỉ mỉm cười.

Đó là nụ cười của sự “Nhất thể”.

“Nụ cười của sự Nhất thể phảng phất trên bao hình hài tuôn chảy… nụ cười của Tất Đạt, chính thực là nụ cười trầm tĩnh, sâu xa, khôn dò, nụ cười có vẻ ban ân vừa có vẻ chế giễu, nụ cười Trí tuệ, nụ cười muôn mặt của Thế Tôn.”

Trong nụ cười ấy, ranh giới giữa thiện và ác, giữa kẻ tội đồ và bậc thánh nhân, giữa xác chết trôi sông và đứa trẻ mới sinh đều tan biến. Tất Đạt đã tìm thấy Phật. Không phải trên tòa sen rực rỡ hào quang, mà ngay trong những vết chai sần trên tay người lái đò, và trong cả tình yêu đầy bi lụy, xót xa dành cho đứa con trai hư hỏng.

Gấp lại “Câu Chuyện Dòng Sông”, lòng người đọc bỗng chùng xuống, tĩnh lặng như mặt nước hồ thu sau cơn mưa. Cuốn sách như một lời thủ thỉ ân cần: Hãy cứ đi, cứ vấp ngã, cứ yêu thương và cứ đau khổ. Vì tất cả những điều đó, dù đục hay trong, đều là những dòng chảy nhỏ đang đổ về đại dương mênh mông của sự Giác ngộ.

Và có lẽ, ngay lúc này đây, nếu lắng lòng mình lại đủ sâu, bạn cũng sẽ nghe thấy tiếng dòng sông đang chảy qua chính tâm hồn mình. 

Om…

Yoga With Andy

Link sách: https://hoavouu.com/images/file/oaS782Ax0QgQAK0g/cau-chuyen-dong-song-hermann-hesse.pdf