Trong không gian rực rỡ và có phần náo nhiệt của tuần lễ thiết kế Milan năm nay, Issey Miyake đã mang đến một nốt trầm đầy kiêu hãnh. Đó là những món đồ nội thất mỏng tang như cánh bướm, được tạo nên từ những tờ giấy wafer phế phẩm trong quá trình tạo nếp vải xếp ly lừng danh. Những tờ giấy ấy vốn chỉ là vật lót, là kẻ đóng thế thầm lặng rồi bị vứt bỏ, nay lại được khoác lên mình lớp vân cẩm thạch loang lổ và đứng hiên ngang giữa thánh đường kiến trúc.
Có một sự rung động lạ kỳ khi ta chứng kiến khoảnh khắc phế phẩm được hồi sinh. Và ngay tại quê nhà, tôi cũng tìm thấy một nhịp đập đồng điệu như thế nơi Nguyễn Kiều Lam, người sáng lập LAM Weaving Spaces.
Tác phẩm trong Hồi Hương 2023
Những tờ giấy wafer và mỹ học của sự mong manh
Issey Miyake không cố gắng biến giấy thành một thứ gì đó khác. Ông tôn trọng đặc tính mỏng manh, nhẹ bẫng và sự khiêm nhường của nó. Bằng kỹ thuật tráng vân cẩm thạch thủ công, mỗi món đồ nội thất hiện ra như một thực thể duy nhất, không trùng lặp. Những tờ giấy xếp chồng lên nhau, nương tựa vào nhau để tạo ra cấu trúc vững chãi cho người ngồi nhưng vẫn giữ được vẻ thanh thoát thoát tục.
Đây chính là biểu hiện cao nhất của lòng trắc ẩn trong thiết kế. Đó là khả năng nhìn thấy linh hồn bên trong những vật chất bị ruồng rẫy. Issey Miyake đã chứng minh rằng sự xa xỉ đích thực không nằm ở vật liệu quý hiếm, mà nằm ở thời gian, sự nhẫn nại và tâm hồn của người kiến tạo đã thổi vào đó.
Sự giao thoa của những tâm hồn nhún nhường
Cách Milan nửa vòng trái đất, Nguyễn Kiều Lam cũng đang thực hiện một nghi thức dệt lại không gian theo cách của riêng mình. Là con gái của một người thợ may, Lam mang theo bản năng thấu cảm với từng biên vải, từng đường kim mũi chỉ vào trong thế giới thô cứng của kiến trúc. Nếu Miyake chọn giấy, thì Kiều Lam chọn vải và những vật liệu nhẹ để tạo nên những chuyển tiếp mượt mà giữa nặng và nhẹ, cứng và mềm, ánh sáng và bóng tối.
Tôi vẫn luôn bị mê hoặc bởi cách chị dùng vải để liên kết các bộ phận của không gian. Một dải lụa đung đưa tại Ashui Pavilion hay những kết cấu trần nhà đọng nước tại Elle Decoration Pop-up Playground đều là những nhát cắt porosity đầy tính nhân văn. Những cấu trúc ấy không bao giờ chặn đứng nắng gió một cách tàn nhẫn, chúng chỉ gạn lọc, biến ánh sáng thành những giai điệu đầy rung cảm, khiến cho khối hộp vuông vức trở nên người hơn và sống động hơn.
Sự giao thoa của những tâm hồn nhún nhường
Có một mã gen chung giữa Issey Miyake và Lam.weavingspaces, đó là sự nhún nhường trước tự nhiên và di sản.
Miyake dùng giấy phế thải để tôn vinh kỹ nghệ thủ công Nhật Bản, còn Phạm Long Lam dùng sợi tái chế để hồi sinh những kỹ thuật đan lát từ các làng nghề truyền thống Việt Nam. Thay vì xây lên những bức tường đặc quánh để khẳng định cái tôi kiến trúc, cả hai đều chọn cách tạo ra những cấu trúc rỗng. Sự rỗng không ở đây chính là chiếc nôi để sự sống và cảm xúc được nảy mầm.
Nhìn những đường đan của Lam, tôi thấy bóng dáng của những bàn tay thô ráp từ làng nghề ven sông Hồng hay vùng đất miền Trung nắng cháy. Anh không bảo tồn di sản bằng cách đóng băng nó trong lồng kính. Anh đưa di sản vào hơi thở của kiến trúc đương đại, biến những thứ tưởng chừng là rác thải đô thị thành những lớp kháng thể bao dung, che chở cho đời sống con người. Đó là cách ta làm khách của tự nhiên, sử dụng vừa đủ và biết cách trả lại cho đất mẹ những gì thuần khiết nhất.
Khi xúc giác thức tỉnh giữa kỷ nguyên vô hình
Cả Issey Miyake và Nguyễn Kiều Lam đều đang chọn con đường đầy nhẫn nại. Họ khước từ sự nhanh chóng và hời hợt của kỷ nguyên số để quay về với những giá trị có thể chạm, cảm và thấu. Mỗi nếp gấp giấy của Miyake hay mỗi nếp rèm lả lơi của Lam đều là một lời mời gọi xúc giác.
Giữa một thế giới mà con người đang dần kiệt sức vì những màn hình cảm ứng phẳng lỳ và vô tri, việc được chạm tay vào bề mặt thô ráp của đất nén hay sự nhám mịn của giấy tái chế chính là một sự chữa lành sâu sắc. Những chất liệu ấy mang lại một sự kết nối tinh thần mà không một công nghệ hào nhoáng nào có thể thay thế được. Kỹ thuật lúc này đã trở thành nghệ thuật, nơi cái đúng gặp gỡ cái đẹp để tạo nên một điều gì đó sâu sắc hơn cả vẻ bề ngoài.
Lựa chọn cho một hành trình bền bỉ
Kiến trúc và thiết kế, suy cho cùng, là hành trình đi tìm sự cân bằng giữa cái tôi sáng tạo và lòng trắc ẩn đối với vạn vật xung quanh. Chúng ta hoàn toàn có thể kiến tạo nên sự lộng lẫy mà không cần phải tàn phá. Chúng ta vẫn có thể hiện đại mà không cần phải chối bỏ cội rễ.
Sự hồi sinh của những tờ giấy wafer hay những dải vải được dệt lại trong không gian chính là những lời tự tình về một tương lai bền vững. Đó là nơi con người không còn cố gắng lấp đầy khoảng không bằng vật chất đặc nghẹt, mà biết cách chừa lại những khoảng rỗng để nắng, gió và tình người được tự do len lỏi. Bởi đến cuối ngày, những gì được tạo nên từ đôi bàn tay và lòng trắc ẩn sẽ luôn có một sức sống bền bỉ hơn bất kỳ khối bê tông vô tri nào.
By Andy On The Go
Andy On The Go 
Leave a comment