Lược trích và cảm tác từ The Eyes of the Skin của Juhani Pallasmaa

Chúng ta xây nhà để làm gì?

ADoTG

Câu hỏi ấy nghe chừng đơn giản, nhưng để trả lời nó, ta phải đi qua một hành trình dài từ đôi mắt, làn da, đôi tai cho đến trái tim.

Có người xây nhà để khẳng định vị thế. Có người xây để trú ngụ. Nhưng với Juhani Pallasmaa, ở tầng sâu sắc nhất, kiến trúc sinh ra là để hòa giải con người với thế giới.

Thế giới tự nhiên vốn dĩ hỗn độn, vô tận và đôi khi đáng sợ. Chúng ta nhỏ bé và mong manh trước vũ trụ bao la ấy. Vì thế, chúng ta cần một cái kén. Một nơi chốn giúp ta định vị mình là ai giữa dòng thời gian trôi chảy. Một nơi chốn không phán xét, không đòi hỏi, mà chỉ im lặng bao bọc và nâng đỡ.

Kiến trúc, theo Pallasmaa, là một lời vỗ về.

Nhiệm vụ của một ngôi nhà không phải là để gây choáng ngợp hay để trở thành một tác phẩm điêu khắc nổi bật. Nhiệm vụ của nó là lùi lại phía sau. Nó phải trở thành cái nền khiêm nhường để cuộc sống diễn ra.

Khi bạn buồn, ngôi nhà phải đủ tĩnh lặng để nỗi buồn được lắng xuống. Khi bạn vui, ngôi nhà phải đủ rộng mở để niềm vui được lan tỏa. Khi bạn mệt mỏi trở về từ cuộc chiến mưu sinh, ngôi nhà phải là nơi chữa lành những vết thương vô hình trên cơ thể và tâm trí.

Đó là lý do vì sao Pallasmaa phê phán kiến trúc của cái nhìn.

ADoTG

Vì cái nhìn thường đi kèm với sự phô trương. Những tòa nhà lộng lẫy, kỳ quái thường chỉ thỏa mãn cái tôi của người thiết kế và sự tò mò của người qua đường. Nhưng chúng thường thất bại trong việc an ủi người cư ngụ. Chúng quá ồn ào về mặt hình thức. Chúng bắt ta phải ngắm nhìn chúng liên tục, thay vì để ta được yên ổn sống cuộc đời của mình.

Hãy tưởng tượng một không gian lý tưởng.

Đó là nơi ánh sáng không chói chang mà dịu dàng ve vuốt. Nơi âm thanh không vang dội mà trầm lắng. Nơi bàn tay chạm vào đâu cũng thấy sự mềm mại, thân thuộc. Nơi mùi hương gợi nhớ về những điều tốt đẹp.

Trong không gian ấy, các giác quan của ta không bị kích thích quá mức mà được đưa về trạng thái cân bằng. Ta cảm thấy mình không còn là một người quan sát xa lạ nữa. Ta hòa tan vào không gian. Ta là ngôi nhà, và ngôi nhà là ta.

Đó là trạng thái mà Pallasmaa gọi là “healing” – sự chữa lành.

Kết thúc cuốn sách The Eyes of the Skin, tôi nhận ra rằng kiến trúc sư vĩ đại nhất không phải là người vẽ nên những công trình cao nhất hay đắt tiền nhất. Mà là người biết thiết kế cho sự cô đơn của con người. Biết tạo ra những góc nhỏ để ta trốn vào. Biết đặt một cái ghế bên cửa sổ đúng chỗ để ta ngồi nhìn mưa rơi. Biết chọn một loại gỗ lát sàn để bàn chân ta cảm thấy ấm áp vào mùa đông.

Cuộc sống hiện đại đã quá đủ những áp lực và sự xao nhãng. Chúng ta không cần thêm những ngôi nhà làm ta mệt mỏi thêm. Chúng ta cần những nơi chốn biết im lặng để vỗ về.

Để mỗi ngày, khi cánh cửa khép lại sau lưng, ta có thể thở phào nhẹ nhõm. Rằng thế giới ồn ào đã ở lại bên ngoài.

Và ở đây, chỉ còn lại ta với sự bình yên của chính mình.
Andy On The Go