Tôi vẫn nhớ như in ngày đầu tiên mình bước lên thảm tập. Ngày ấy, không gian phòng tập chỉ có tiếng thở đều đặn và sự tĩnh lặng tuyệt đối. Yoga với tôi và nhiều người là một thánh đường thu nhỏ để ta trút bỏ những mệt nhọc của đời sống, quay về bên trong và lắng nghe chính mình. Thế nhưng theo thời gian, khi có dịp quan sát nhiều phòng tập khác nhau tại Việt Nam trong những năm gần đây, tôi nhận ra thánh đường ấy đang dần bị xâm chiếm bởi một cơn bão ngầm. Cơn bão ấy mang tên Tham, Sân, Si, ba loại kịch độc trong tâm thức con người, nay đã khéo léo khoác lên mình chiếc áo của phong trào rèn luyện sức khỏe.

Câu chuyện thường bắt đầu từ Cái tôi hay còn gọi là Asmita. Trong triết lý Yoga, ngã chấp hay sự đồng nhất sai lầm giữa bản chất tinh thần tinh khiết với cái vỏ bọc vật lý và danh vọng bên ngoài chính là nguồn cơn của mọi rắc rối. Tôi từng thấy rất nhiều học viên bước vào lớp, việc đầu tiên không phải là tĩnh tâm mà là tìm góc đặt điện thoại sao cho ánh sáng đẹp nhất. Họ khao khát những lượt thích, những lời xưng tụng trên mạng xã hội. Lòng Tham (Raga) ở đây không đơn thuần là vật chất, mà là sự bám víu mãnh liệt vào danh vọng ảo và khao khát chứng tỏ sự đặc biệt của bản thân.

Phong trào Yoga sống ảo đã đẩy nhiều người vào tình trạng đốt cháy giai đoạn. Thay vì kiên nhẫn xây dựng nền tảng từ hơi thở, họ lao vào tập những tư thế mạo hiểm như trồng chuối bằng đầu, con quạ hay xoạc dọc. Họ ép uổng cơ thể mình tạo ra những hình thù vặn xoắn kỳ lạ chỉ để đổi lấy một khoảnh khắc bấm máy rực rỡ. Vô hình trung, hành trình hướng nội thiêng liêng đã biến thành một màn biểu diễn xiếc trên thảm nhằm thỏa mãn cái tôi không bao giờ biết đủ.

Và bạn biết không, nơi nào có sự thèm khát thể hiện, nơi đó ắt hẳn sẽ nảy sinh mầm mống của Sân tức là Dvesha, sự giận dữ và đố kỵ. Tôi đã từng quan sát một chị học viên bên cạnh mình, ánh mắt chị liên tục đảo sang thảm của người khác. Khi thấy một cô gái trẻ dễ dàng gập người sát đất, khuôn mặt chị cau lại. Sự so sánh ngấm ngầm ấy sinh ra tâm lý ganh đua, đố kỵ, mặc cảm và bực dọc với chính cơ thể mình. Chị bắt đầu dùng sức mạnh bạo lực để ép khớp gối, kéo căng gân kheo vượt quá giới hạn chịu đựng của bản thân cốt chỉ để không thua kém người ta. Giây phút ấy, nguyên tắc Ahimsa hay Bất bạo động, nền tảng đạo đức cốt lõi nhất của Yoga yêu cầu không gây tổn thương cho bất kỳ sinh linh nào kể cả chính cơ thể mình, đã hoàn toàn bị vứt bỏ. Thảm tập bỗng chốc trở thành một đấu trường vô hình, nơi sự bình an bị thiêu rụi bởi ngọn lửa của tính hiếu thắng.

Nhưng điều khiến tôi trăn trở nhất chính là Si, tức Avidya hay sự vô minh. Gốc rễ của mọi phiền não là việc chúng ta mù mờ về cấu trúc cơ thể người và quên đi bản chất triết học của Yoga. Nhiều người ngộ nhận rằng tiến bộ trong Yoga được đo lường bằng độ dẻo của cột sống hay sự co giãn của cơ bắp. Sự u mê này đã dẫn đến một hệ lụy tàn khốc về mặt thể chất. Bệnh viện ngày càng tiếp nhận nhiều ca chấn thương do tập Yoga sai cách. Tôi đã chứng kiến những người bị hội chứng ống cổ tay, viêm cơ vai chóp xoay mạn tính chỉ vì hạ tư thế Chaturanga sai định tuyến hàng ngàn lần. Thậm chí có những trường hợp trượt đĩa đệm, xẹp đốt sống cổ, hay đối mặt với nguy cơ liệt tứ chi vĩnh viễn do cố chấp thực hiện các động tác ngửa cổ sâu, uốn lưng quá mức khi nhóm cơ lõi còn yếu ớt. Đằng sau những bức ảnh lung linh trên mạng là những khớp gối bị rách sụn, những dây chằng tổn thương dai dẳng. Đó là cái giá quá đắt của sự si mê.

Đáng buồn thay, vòng lặp của Tam Độc không chỉ khống chế học viên mà nó còn lan rộng và ăn sâu vào hệ thống thương mại của ngành công nghiệp đào tạo. Lòng tham lợi nhuận đã sinh ra những khóa đào tạo Huấn luyện viên cấp tốc chỉ trong vài tuần, hoặc học online hoàn toàn không cần trải qua thực tập đứng lớp. Nhiều cơ sở sẵn sàng cấp những chứng chỉ tự phong vô giá trị pháp lý, tung ra thị trường những giáo viên thiếu hụt trầm trọng kiến thức giải phẫu y khoa, vi phạm trực tiếp nguyên tắc Satya là Sự chân thật và Aparigraha là Không tham lam. Để rồi khi những giáo viên kém chất lượng này bước ra đời, đứng trước sức ép cạnh tranh sinh tồn khốc liệt giành giật học viên, họ buộc phải chạy theo thị hiếu đám đông. Họ chiều chuộng bản ngã của khách hàng bằng cách sáng tạo ra những chuỗi bài tập nhào lộn mạo hiểm, đánh mất đi tinh thần Karma Yoga cao đẹp, vốn là con đường phụng sự vô điều kiện và chữa lành sức khỏe cộng đồng.

Nhìn lại toàn cảnh bức tranh đầy xáo trộn ấy, tôi nhận ra rằng để tự cứu lấy mình và giữ gìn sự thuần khiết cho bộ môn này, chúng ta phải dũng cảm lội ngược dòng. Con đường chuyển hóa để dập tắt ngọn lửa tàn phá này đã được vạch ra rất rõ qua lăng kính Giới Định Tuệ của đạo Phật và lộ trình tám nhánh Ashtanga Yoga của nhà hiền triết Patanjali.

Là một người thực hành, tôi luôn tự dặn mình phải áp dụng triệt để Pratyahara, tức là sự thu nhiếp các giác quan. Mỗi khi bước lên thảm, tôi nhắm mắt lại, rút sự chú ý khỏi những ồn ào xung quanh. Tôi nhắc nhở bản thân ngừng phán xét, ngừng so sánh mình với tấm thảm bên cạnh và tuyệt đối không mưu cầu sự tung hô từ mạng xã hội. Khi tôi đưa tâm trí tập trung hoàn toàn vào hơi thở, nhịp tim dịu lại, và ngọn lửa của sự đố kỵ hay bực tức cũng dần nguội lạnh.

Khi tâm trí đủ tĩnh lặng, ánh sáng của Trí tuệ sẽ bừng nở để ta thấu hiểu quy luật vô thường. Nó dạy tôi biết chấp nhận và trân trọng giới hạn của cơ thể ở ngay giây phút hiện tại, giúp tôi gỡ bỏ lớp áo giáp nặng nề của cái tôi Asmita để chạm tới Bản ngã Atman tĩnh lặng và vĩnh hằng. Đối với những người chọn con đường giảng dạy, tôi tin rằng chỉ khi họ giữ được lòng khiêm nhường, không ngừng học hỏi và đặt đạo đức phụng sự lên trên lòng tham vật chất, họ mới thực sự trở thành những ngọn đuốc truyền cảm hứng đích thực.

Yoga chưa bao giờ là một cuộc thi nhào lộn hay một sân khấu để phô diễn vóc dáng. Cuối cùng tôi nhận ra rằng hành trình Yoga đẹp đẽ nhất không nằm ở việc bạn có thể uốn lưng cong đến đâu, mà nằm ở việc bạn gọt giũa và đẩy lùi được bao nhiêu phần Tham, Sân, Si ra khỏi tâm hồn mình. Chỉ khi những độc tố ấy lụi tàn, tấm thảm mỏng manh dưới chân ta mới thực sự trở lại làm một ốc đảo thiêng liêng của sự chữa lành, tự do và bình an tuyệt đối.

Yoga With Andy