Thượng Hải luôn vần vũ trong một nhịp điệu không ngừng nghỉ. Ở đó, người ta dễ dàng bị cuốn vào vòng xoáy của những tòa tháp kính thép vươn tới tận trời xanh hay những đại lộ thênh thang rực sáng ánh đèn. Thế nhưng, nếu chịu khó thu lỏng đôi vai, lùi lại một bước và rẽ vào khu phố cổ, lữ khách sẽ chạm mặt Dự Viên, một khu vườn Giang Nam kinh điển nằm tĩnh mặc giữa muôn trùng xô bồ của phố thị.

Ngôi vườn của lòng hiếu thuận và nếp gấp thời gian

Không gian này không được sinh ra từ tham vọng uy quyền của một bậc vương giả. Nó bắt nguồn từ một niềm trắc ẩn dung dị của cõi nhân sinh, khi vị quan triều Minh là Phan Doãn Đoan quyết lòng ươm mầm một chốn an dưỡng thanh bình dành tặng đấng sinh thành. Chữ Dự trong tên gọi cất giấu một hàm ý sâu xa về sự bình yên và niềm hoan hỉ. Trải qua hơn bốn trăm năm dâu bể với những cuộc bể dâu của thời cuộc, những gia tộc từng làm chủ nơi này đều đã chìm vào dĩ vãng, nhưng từng ngọn giả sơn, từng vạt cỏ hay hồ nước tĩnh lặng vẫn kiên nhẫn ở đó, êm ái ôm giữ nhịp đập của thời gian.

Nhịp bước chầm chậm trên cầu Cửu Khúc

Trước khi thực sự bước vào miền không gian tĩnh mịch ấy, bước chân lữ khách phải đi qua dải cầu Cửu Khúc. Khởi thủy của những đường gấp khúc khúc khuỷu này xuất phát từ niềm tin dân gian nhằm xua đuổi những linh hồn tà ác vốn chỉ biết lao đi theo đường thẳng. Nhưng dưới lăng kính của một người hành thiền bằng sự quan sát, kiến trúc ấy mang một triết lý vỗ về sâu sắc hơn rất nhiều.

Cây cầu buộc đôi chân đang vội vã của con người phải chậm lại. Mỗi một lần chuyển hướng trên mặt cầu là một lần ta phải dừng nhịp thở, phóng tầm mắt ngắm nhìn đàn cá chép bơi lội dưới làn nước hay bóng vòm mái cong vút của đình Hồ Tâm in bóng vỡ vụn. Sự quanh co ấy khẽ khàng dạy ta rằng, cái đẹp đôi khi không nằm ở đích đến, mà hiện diện ở khả năng thong dong tận hưởng từng sát na của hiện tại, cho phép bản thân được dừng lại để chiêm ngưỡng vạn vật.

Bức tường rồng cuốn và khung cửa nguyệt môn

Nghệ thuật kiến trúc tại Dự Viên là đỉnh cao của thủ pháp mượn cảnh và tạo không gian. Bao bọc lấy khu vườn là bức tường vôi trắng muốt, nổi bật với phần mái ngói uốn lượn mang dáng dấp của một con rồng xám đang say ngủ. Khối điêu khắc bằng gạch nung sẫm màu ấy tuyệt nhiên không mang vẻ dữ tợn uy quyền. Trái lại, nó uốn mình thật mềm mại, sắm vai một người gác đền bao dung chở che cho muôn vạn cỏ cây bên trong.

Đi dạo men theo những dãy hành lang hun hút, bạn sẽ liên tục bắt gặp những vòm cửa nguyệt môn hay ô cửa sổ chạm trổ tinh xảo. Mỗi một khung cửa mở ra tựa như một chiếc khung tranh, thu trọn vẹn sự biến thiên của hoa lá, nắng gió vào trong một góc nhìn tĩnh tại. Đứng trước một vòm đá xám, ngắm cành liễu rủ bóng xuống mặt hồ, ta có cảm giác như đang thưởng lãm một bức họa thủy mặc không bao giờ ngừng vẽ, nơi vạn vật đều nương tựa vào nhau mà tỏa sáng.

Khoảng rỗng thiêng liêng giữa cõi trần ai

Chỉ cách Dự Viên một bức tường là sự náo nhiệt xô bồ của khu chợ Thành Hoàng Miếu. Thế nhưng, mọi ồn ã của đời sống dường như bị lèn chặt và tan biến ngay khi lữ khách bước qua vòm cổng. Không gian khu vườn sử dụng những khối đá Thái Hồ sần sùi, bị đục khoét rỗng không bởi thời gian để tạo nên những ngọn giả sơn sừng sững, mang cả vóc dáng của núi non hùng vĩ cuộn vào một khoảng sân nhỏ hẹp.

Bằng cách chắt lọc những gì tinh túy nhất của tự nhiên, những người thợ năm xưa đã kiến tạo nên một khoảng rỗng thiêng liêng. Nơi đó, con người rũ bỏ mọi nhân xưng rực rỡ, chỉ còn lại sự tĩnh tại tuyệt đối để lắng nghe tiếng nước chảy róc rách và tiếng xạc xào của lá trúc khẽ chạm vào nhau. Dự Viên chính là một liệu pháp vỗ về tâm hồn bằng kiến trúc, nhắc nhở chúng ta rằng giữa một cuộc đời luôn lao đi vun vút, ta vẫn luôn cần những điểm neo đậu tĩnh mịch để dung dưỡng mạch ngầm cảm xúc thẳm sâu.

Giữa một không gian dung hợp tinh tế giữa sự thô ráp của đá và sự mềm mại của nước, bạn thường để tâm trí phiêu dạt theo những dáng hình kiến trúc cổ kính, hay nhắm mắt lại để trọn vẹn hấp thụ sự tĩnh lặng của nếp thời gian phảng phất nơi đây?

Dự Viên, Yuyuan Garden Shanghai

Tháng 06/2026

ADoTG