Có những buổi tối, căn phòng khách rộng rãi bỗng thu hẹp lại bằng khoảng cách của một chiếc sofa. Một người chìm đắm vào những chứng minh hình học chuẩn xác, say mê giảng giải từng chi tiết nhỏ với mong muốn tìm thấy một cái gật đầu đồng điệu từ người thương. Người kia lại bị kéo đi bởi những nghịch lý mơ hồ, muốn khơi mào một cuộc đối thoại triết học với thế giới ngoài kia để tìm kiếm chút lực cản của thực tại. Chúng ta vẫn thỏa hiệp, vẫn nhường nhịn và thay phiên nhau lắng nghe. Nhưng sâu thẳm bên trong, mỗi người đều nghe thấy tiếng thở dài của sự cô độc.

Hôn nhân, ngay cả khi sóng yên biển lặng và mọi bánh răng vẫn khớp nhau một cách hoàn hảo, vẫn mang một nỗi đau âm ỉ. Đó không phải là nỗi đau của những cuộc cãi vã, mà là sự vắng bóng của một kết nối sâu sắc. Chính sự gần gũi về mặt vật lý lại là chiếc kính hiển vi phóng đại mọi khoảng cách về tâm hồn. Lúc nào cũng vậy, dường như luôn có một điều gì đó không ổn, một vết rạn vô hình cứ lớn dần lên trong im lặng.

Khi thực tại bị khước từ

Trong bản phim gốc Scenes from a Marriage sản xuất năm 1973, đạo diễn Ingmar Bergman đã chạm đến vùng lõi tăm tối nhất của sự cô đơn này. Marianne, cô luật sư chuyên giải quyết ly hôn, đối thoại với người đàn bà lớn tuổi muốn rời bỏ cuộc hôn nhân bình yên hơn hai mươi năm của mình. Không có phản bội, không có xung đột. Nhưng người phụ nữ ấy thốt lên những lời khiến chúng ta phải rùng mình, đó là khi các giác quan của bà đang chết dần, chiếc bàn gỗ chạm vào chỉ thấy sự khô khốc, âm nhạc hay tiếng cười đều trở nên xám xịt.

Cái kiểu dĩ hòa vi quý, cứ chiều chuộng nhường nhịn nhau một cách xuôi xị, êm thấm lấy lệ, hóa ra lại là liều thuốc độc làm tan biến mọi cảm giác chân thực của sự sống. Để rồi một ngày, ta giật mình nhận ra hai ta đã biến nhau thành những bóng ma vô hình, lặng lẽ lướt qua nhau trong chính tổ ấm của mình.

Cái kết của Bergman không mang đến một sự cứu rỗi ngọt ngào. Khi Johan và Marianne ôm nhau trong căn nhà gỗ tối tăm giữa đêm, Marianne tỉnh giấc sau cơn ác mộng thấy mình bị mất đi đôi tay, trượt dài trên bãi cát và không thể bám víu vào những người yêu thương. Họ chấp nhận trở thành những công dân của thực tại, hiểu rằng kết nối giữa người với người là có thật, nhưng nó giới hạn và mong manh biết bao. Câu hỏi hiện sinh dội lại từ căn nhà gỗ đó vẫn còn nguyên giá trị, liệu ta có thể chạm vào một ai đó đủ sâu, để cuộc đời này không còn là một giấc mơ hoang mạc?

Bản làm lại của Levi và sự xoa dịu của những dự án hiện đại

Nửa thế kỷ sau, Hagai Levi mang Scenes from a Marriage trở lại trên sóng HBO với một tinh thần rất khác. Ông dịch chuyển bối cảnh về nước Mỹ hiện đại, đảo ngược vai trò giới tính và đặt cặp đôi Jonathan và Mira vào một bài toán dễ thở hơn nhiều.

Ở phiên bản năm 2021, sự cô đơn không còn mang tính siêu hình. Nó được định nghĩa bằng những xung đột về mặt vai trò xã hội, kinh tế, chuyện nuôi dạy con cái và phân chia trách nhiệm. Ngôi nhà không còn là bối cảnh vô hình, mà trở thành một dự án cần cải tạo, nâng cấp. Levi đã cắt bỏ phân cảnh của người đàn bà lớn tuổi bị mất đi giác quan, thay thế những khoảng lặng ngột ngạt bằng những phản hồi nhạy bén, những cái ôm và những phân cảnh ân ái dịu dàng.

Kết quả là, sau những đổ vỡ và tái thiết, Jonathan và Mira đều đạt được sự phát triển cá nhân. Họ thành công trong cuộc sống riêng, dù cuộc hôn nhân của họ đã rẽ hướng khác. Sự cô đơn ở đây được giải quyết bằng các công cụ quản trị cuộc đời.

Nhưng, đó có phải là câu trả lời mà chúng ta tìm kiếm?

Levi đã mang đến một lối thoát thực tế, xoa dịu vết thương bằng sự bận rộn của những mục tiêu mới. Còn Bergman thì không thỏa hiệp. Ông buộc chúng ta phải nhìn thẳng vào hố sâu ngăn cách giữa hai tâm hồn và tự hỏi, khi tất cả những dự án, những bổn phận và những tiện nghi của đời sống hiện đại qua đi, ta còn lại gì ngoài đôi tay trống rỗng đang cố dò dẫm tìm nhau trong bóng đêm?

ADoTG