“Hương gây mùi nhớ, trà khan giọng tình”

Nguyễn Du

Thị giác có thể bị che mờ bởi lớp bụi thời gian, trí nhớ có thể hao mòn sau những cuộc bể dâu, nhưng khứu giác thì chưa bao giờ biết phản bội. Nó là kẻ gác đền trung thành nhất của ký ức.

Đôi khi chỉ một thoáng hương vô tình xộc vào cánh mũi cũng đủ làm bẻ gãy mọi bức tường phòng thủ của sự lãng quên, đưa ta rơi thẳng về những tháng năm khốn khó mà tha thiết đến quặn lòng.

Nghĩ về những chuyến xe trong đời, ký ức của tôi luôn đặc quánh mùi vị.
Đó là mùi của chiếc xe đạp sườn ngang cũ mèm thời cấp ba, “con ngựa sắt” lọc cọc đã cùng tôi đi qua những tháng năm lam lũ. Chiếc xe không có chuông, bàn đạp mòn vẹt chỉ còn trơ lõi sắt, xích líp thường xuyên tuột ra giữa đường. Mùi của nó là sự pha trộn giữa mùi kim loại rỉ sét hanh hao, mùi dầu nhớt thải đen đúa mà ba xin ở tiệm sửa xe về tra vội vào ổ bi, và mùi khét lẹt của vỏ lốp cao su đã mòn nhẵn cày trên mặt đường nhựa bốc hỏa giữa trưa hè oi ả. Trên chiếc xe ấy, có mùi mồ hôi của tuổi mười bảy ướt đầm vạt áo trắng học trò, vừa đạp xe vừa mơ về một chân trời xa xôi ngoài cánh đồng làng. Cái mùi nhọc nhằn, khô khốc của chiếc xe đạp thuở hàn vi ấy, sau này dẫu có ngồi trên những chiếc xe hơi máy lạnh thơm mùi da thuộc đắt tiền, tôi cũng chẳng thể nào tìm lại được sự kiên cường và trong trẻo của chính mình năm đó.

Rồi làm sao quên được mùi của những chuyến xe đò từ quê lên Sài Gòn thuở chân ướt chân ráo đi tìm tương lai.
Đó là một thứ mùi hỗn độn, ngột ngạt nhưng nồng đượm tình quê mà chỉ những ai từng rời làng mới thấu hết.
Chiếc xe đò rệu rã chở chật ních người và đồ đạc nhét từ nóc xe xuống tận gầm ghế. Nó sực nức mùi của trái cây miệt vườn: buồng chuối chín cuống, trái mít bọc bao bố tỏa hương ngọt lịm đến gay gắt; quyện với mùi tanh nồng của thùng xốp đựng mớ cá đồng mẹ ướp đầy đá cây gửi theo cho con; và cả mùi ngai ngái, nồng hăng của phân heo từ những rổ đan sau đuôi xe khi ngang qua các trạm trung chuyển. Tất cả nhào trộn với mùi xăng dầu khét lẹt, mùi nhựa ghế sờn cũ và mùi dầu gió xanh cay xè của những gương mặt say xe tái mét.
Cái mùi ấy, ngày đó ngửi thấy sao mà sợ, mà mệt mỏi; nhưng đi qua nửa đời người nhìn lại, mới hiểu đó là mùi của sự đùm bọc, mùi của những chắt chiu, lam lũ mà quê nhà gói ghém dồn hết theo bước chân những đứa con tha hương.

Tôi ham thích đi tìm mùi người ở những nơi dung dị nhất: mùi mồ hôi chua nồng trên tấm áo bạc phếch của người lao động giữa chợ sớm; mùi thuốc lá thơm còn ám trên bộ sô pha cũ của ông; mùi khói bếp cay xè vương trên mái tóc của má mỗi chiều nổi lửa kho tộ cá đồng. Đó còn là mùi phong trần của người bạn đồng hành lạ mặt cùng chia nhau hớp nước suối bên triền dốc mù sương, hay mùi khói thắng cố nghi ngút hòa lẫn tiếng cười giòn tan của bà mế vùng cao. Những mùi hương lam lũ, xù xì ấy chính là sinh khí, là bằng chứng rõ ràng nhất của tình thương và sự kiên cường giữa cuộc mưu sinh nhọc nhằn.

Và trong tất cả những thứ mùi của ký ức, sâu kín và ám ảnh nhất vẫn là mùi con người.
Con người ta có thể thay đổi cách ăn mặc, có thể xức lên mình những chai nước hoa hàng hiệu giống hệt nhau, nhưng mỗi người đều mang một mùi hương nguyên bản không thể làm giả. Đó là mùi da thịt, mùi của thói quen, mùi của sinh khí.

Và có một thứ mùi chỉ cần vô tình chạm phải giữa phố đông cũng đủ làm tim thắt lại: mùi của những người cũ.
Đó không phải là mùi nước hoa xa xỉ, mà là một hợp âm dung dị chỉ thuộc về riêng một người. Mùi dầu gội hương hoa cỏ dại thoang thoảng trên mái tóc ẩm ướt tựa vào vai tôi những chiều mưa dong xe quanh phố xá; mùi nắng sớm vương trên chiếc áo len mỏng trong cái ôm siết đầu đời; và mùi da thịt ấm áp, ngọt ngào hòa lẫn vị mằn mặn của những giọt nước mắt trong đêm chia tay không lời hẹn ước.

Những chuyến xe cũ rồi sẽ ngừng bánh, con người cũ rồi cũng rẽ sang những ngã rẽ khác của cuộc đời. Nhưng những mùi hương thô mộc, cũ kỹ ấy vẫn ở lại đó, trầm lặng và thủy chung.
Tặng má Phuc Pham yêu thương
Hậu Giang, tháng 09.2026
ADoTG

“Hương gây mùi nhớ, trà khan giọng tình “ của Nguyễn Du