Sài Gòn những ngày này vừa thả mình vào cơn mưa đầu mùa, gột đi cái oi ả của chuỗi ngày ba mươi tám độ chói chang. Ngồi lặng im nhìn mưa, tôi lại nghĩ về cách chúng ta xây dựng không gian sống.

“…Kiến trúc, suy cho cùng, đâu phải là chuyện phô trương những khối bê tông tĩnh lặng. Đó là một nhịp thở đồng điệu, một cách ta học cúi mình và ứng xử với nắng mưa vùng nhiệt đới. Ở đó, những viên gạch nung thô mộc rong ruổi khắp mọi nẻo đường được nhặt lấy, xếp chồng lên nhau thành những khoảng xốp rỗng. Chỉ để công trình được tự do hít thở, để rễ của kiến trúc cắm sâu vào mạch ngầm đời sống. Mọi yếu tố vật chất của bối cảnh rồi sẽ ngấm sâu, thẩm thấu vào bên trong kiến trúc, để cùng tồn tại và phát triển bền vững…”

Câu chuyện neo lại bên dòng Thu Bồn bao dung của khúc ruột miền Trung Việt Nam. Dòng nước hiền hòa ấy không chỉ đắp bồi phù sa, mà còn cất giữ ký ức ngàn năm của những vương triều Chăm Pa xa vắng. Nhưng Thu Bồn cũng mang trong mình nhịp điệu của những mùa nước nổi. Người quê tôi từ bao đời nay đã thấu hiểu một lẽ thường tình, lụt là một phần tất yếu của tự nhiên, dù không chào đón nó vẫn đến, dù không giữ lại nó vẫn đi. Con người nhỏ bé sao cản trở được sức mạnh của dòng nước. Chỉ khi lùi lại một bước, sống hài hòa với trật tự tự nhiên, ta mới nhận ra cả giới hạn và những món quà của tạo hóa. Lụt mang tàn phá, nhưng lụt cũng mang đến đất đai màu mỡ và những đổi thay tinh tế, mà chỉ những ai gắn kết sâu sắc với đất đai mới không vô tình bỏ lỡ.

Men theo bờ sông là màu đất sét đỏ au, thứ linh hồn nặn nên vóc dáng của gốm. Giữa một thời đại vội vã, khi thế hệ trẻ không còn sự kiên nhẫn với công việc chậm rãi, người nghệ nhân Lê Đức Hạ vẫn tĩnh tại bên những vòng xoay nặn hình.

Xưa kia, góc tĩnh tâm của ông là bên bờ bụi tre lộng gió, để bàn tay đắp vuốt khối đất giữa tiếng chim chuyền cành và nhịp sóng vỗ bờ. Hiểu được nỗi niềm của ông khi nhìn những tác phẩm trôi theo dòng lũ, một không gian sáng tác trọn vẹn đã được dựng lên, một khối kiến trúc chắt chiu sự nguyên sơ của đất và ánh sáng.

Công trình ấy, Terracotta Studio, hiện diện rành rọt như một khối lập phương vươn lên giữa nền đất ven sông. Bảy mét chiều dài, bảy mét chiều rộng và cao đúng bảy mét. Không một chút phô trương hay cầu kỳ, khối gạch nung rỗng đứng tĩnh lặng, tựa như một khối đất sét được kéo lên từ mặt đất, hiện hữu nhưng không lấn át, chứa đựng nhưng không chứa đựng. Nó cứ thế nhúng sâu vào thiên nhiên, từ tốn hòa quyện cùng cảnh sắc mộc mạc xung quanh.

Qua lăng kính của người làm kiến trúc, không gian này là một bài học thấu cảm. Nhận thức rõ đỉnh nước mùa lũ có thể dâng cao, toàn bộ khu trưng bày được nâng lên hai mét rưỡi. Những hệ hành lang gỗ lối đi và kệ trưng bày không đứng rời rạc mà nương tựa vào nhau, đan cài thành một dải liên kết mềm mại. Khách ghé thăm chầm chậm bước trên những bậc gỗ, ngắm nhìn tác phẩm và tự lúc nào đã tham gia vào câu chuyện của không gian nghệ thuật.

Nhưng trái tim thực sự của Terracotta, nơi kiến trúc soi chiếu tâm hồn, lại nằm ở khoảng không thông tầng bao la ngay chính giữa xưởng. Tâm điểm ấy chỉ đặt duy nhất một chiếc bàn xoay. Từ bình minh đến chạng vạng, người nghệ nhân tĩnh tại nhào nặn khối đất dưới vệt sáng rọi thẳng từ trần cao. Xung quanh là những bức tường xốp rỗng cho phép những tia nắng lốm đốm len lỏi, phác họa trọn vẹn sự chuyển động của thời gian. Ở đó, ta có thể bắt gặp sự đối thoại giữa nghệ sĩ và tác phẩm, cũng như nghệ sĩ và cái bóng của chính mình trong sự tĩnh lặng.

Dưới vệt sáng nguyên sơ ấy, ranh giới giữa kiến trúc, môi trường thiên nhiên, tác phẩm trưng bày và người xem dần bị xóa mờ. Ánh sáng tự nhiên đã biến tất cả thành một trình tự trải nghiệm miên man. Không còn sự tách biệt giữa bức tường gạch, bóng cây ngoài hiên hay lọn đất sét. Con người khi đứng trong khoảng rỗng ấy, đối diện với đất, với ánh sáng, cũng chính là đang quay về đối diện với nội tâm tĩnh lặng của mình. Kiến trúc lúc này đã làm xong sứ mệnh thiêng liêng nhất, đó là nhúng vạn vật thật sâu vào lòng thiên nhiên, để ta thấy mình thu nhỏ lại, bình yên hòa tan vào đất trời bên dòng sông quê.

Andy On The Go