By Andy On The Go

Có những chuyến đi không phải để đến một địa danh, mà là để trở về một trạng thái tâm thức.

Vào một buổi chiều nắng đẹp, tôi tìm về Sóc Sơn, bỏ lại sau lưng lớp bụi ồn ào của phố thị. Giữa vùng đồi gò yên ả, dưới tán vườn vải thiều cổ thụ đã sống hơn nửa đời người, Bảo tàng Đạo Mẫu hiện ra. Không rực rỡ, không phô trương, công trình nằm đó như một tảng đá trầm mặc, một nốt lặng thảo thơm giữa đất trời.

Đứng trước nơi này, tôi chợt hiểu rằng: KTS Nguyễn Hà và nghệ sĩ Xuân Hinh không tạo ra một tòa nhà. Họ đã viết nên một bài thơ thiền bằng vật chất.

Bản giao hưởng của những “Mảnh vỡ” (Materiality)

Điều đầu tiên chạm vào thị giác không phải là sự bóng bẩy thường thấy của kiến trúc đương đại, mà là một sự rung cảm mạnh mẽ từ bề mặt.

Hơn 5 triệu viên ngói cổ và gạch thất được gom nhặt từ hàng trăm ngôi nhà cũ khắp vùng Bắc Bộ đã tụ hội về đây. Thay vì những bức tường sơn phẳng phiu chết cứng, những viên ngói này tạo nên một bề mặt “sống”. Mỗi viên một màu, một độ nung, một vết sứt sẹo riêng biệt.

Đó chính là vẻ đẹp của Wabi-sabi, vẻ đẹp của sự bất toàn và vô thường. Những viên ngói tưởng như đã xong kiếp phận che chắn, nay được xếp đặt lại, nương tựa vào nhau để hồi sinh. Màu đỏ nâu của gạch ngói gợi nhắc trực diện đến tính Thổ, sự ấm áp, bao dung của Đất Mẹ. Đứng trước những bức tường gốm ấy, ta không thấy sự lạnh lẽo của bê tông, mà thấy sự thâm trầm của những lớp trầm tích thời gian đang kể chuyện.

Sự khiêm cung của hình khối (Solid & Void)

Người ta thường chặt cây để dựng nhà, san đồi để lấp móng. Nhưng tại “Linh Từ” này, kiến trúc đã chọn một lối đi đầy trắc ẩn: Lùi bước để nhường đường cho sự sống.

Không có những khối hộp vuông vức hay sự đối xứng cưỡng ép, các bức tường gạch uốn lượn mềm mại như dải lụa, hay như tà áo trong những giá hầu đồng. Chúng né tránh, uốn mình để ôm lấy những gốc vải thiều cổ thụ. Cây cối trở thành những cột trụ sống, còn ngôi nhà chỉ là kẻ nương nhờ.

Cấu trúc này tạo ra một dòng chảy thị giác liên tục, dẫn dắt người xem đi vào một hành trình khám phá không điểm dừng. Đó là sự “Thuận Thiên”, cốt tủy của Đạo Mẫu. Ở đó, con người và kiến trúc không phải là chúa tể, mà chỉ là một phần nhỏ bé, hòa hợp và nương náu vào Mẹ Thiên Nhiên.

Vũ điệu của ánh sáng và bóng tối

Bước qua ngưỡng cửa để vào gian thờ Mẫu, tôi như bước vào một chiều không gian khác. Ánh sáng chói chang của ban ngày bị chặn lại, nhường chỗ cho một thứ ánh sáng huyền hoặc, đậm chất Á Đông.

Kiến trúc sư đã sử dụng chính cách xếp ngói để tạo ra hàng triệu khe hở li ti, biến những bức tường thành một tấm lưới lọc ánh sáng khổng lồ. Nắng trời không chiếu thẳng mà bị “bẻ gãy”, tán xạ, rơi xuống sàn thành những hạt bụi vàng lấp lánh như sao sa.

Trong không gian “tranh tối tranh sáng” ấy, ranh giới vật lý của các bức tường dường như tan biến. Bóng tối ở đây không đáng sợ, mà nó bao bọc, vỗ về, gợi mở chiều sâu vô tận của tâm linh. Chính trong sự tĩnh lặng của bóng tối, thị giác vật lý nhường chỗ cho thị giác tâm tưởng. Ta bớt nhìn ra ngoài để bắt đầu nhìn sâu vào bên trong (introspective).

Chạm chân trần vào cõi thiêng

Khoảnh khắc tôi tháo bỏ đôi giày, để lòng bàn chân trần chạm trực tiếp lên nền gạch tàu cũ, tôi biết mình đã thực sự “về”.

Cái cảm giác mát lạnh và thô nhám chạy dọc sống lưng, đánh thức mọi giác quan. Dưới chân không còn là sự ngăn cách của đế giày, mà là sự kết nối trực tiếp với đất. Mỗi bước đi thật khẽ, nghe như tiếng thở, thận trọng và thành kính.

Dù nhìn có vẻ mong manh bởi sự xếp chồng của hàng triệu viên ngói, nhưng công trình lại mang một kết cấu vững chãi đáng kinh ngạc. Và hơn hết, đó là một kiến trúc “biết thở”. Gió trời len lỏi qua các khe ngói, làm mát không gian một cách tự nhiên mà không cần đến máy lạnh. Một sự đối thoại sòng phẳng và tôn trọng giữa con người và khí trời.

Rời khỏi Sóc Sơn khi nắng chiều đã nhạt, tôi mang theo về không chỉ là những bức ảnh đẹp, mà là một bài học về sự khiêm nhường.

Bảo tàng Đạo Mẫu cho ta thấy rằng: Cái đẹp bền vững nhất không nằm ở sự phô trương, hoành tráng. Nó nằm ở sự Tĩnh Tại, ở khả năng lắng nghe tiếng nói của thiên nhiên và trân trọng những mảnh vỡ của quá khứ.

Một nơi chốn để ta nhớ rằng, đôi khi chỉ cần cúi đầu và thì thầm bằng ngôn ngữ của đất, tiếng vang lại vọng xa hơn cả.

Dành cho những ngày lòng chông chênh, hãy thử một lần tìm về nơi ngói cũ nằm nghe gió hát.

Cảm ơn một nhân duyên.

Sóc Sơn, 10.01.2026