Có bao giờ bạn đứng giữa một thành phố rực rỡ ánh đèn, cảm thấy mình như một kẻ bộ hành lạc lõng trong một khối bê tông khổng lồ, đặc quánh và không kẽ hở. Chúng ta xây dựng những tòa tháp chọc trời như thể đang cố gắng lấp đầy khoảng không, khao khát khẳng định sự hiện diện bằng trọng lực và khối lượng. Nhưng đôi khi, điều chúng ta thực sự cần, và điều mà những đô thị đang kiệt sức vì sự đặc nghẹt này cần, lại chính là những khoảng rỗng.

Cuộc hành trình bên ngoài luôn dẫn lối tới nẻo đường bên trong. Hôm nay, tôi muốn cùng bạn ghé thăm Thành Đô, không phải để chiêm ngưỡng một tòa tháp cao nhất hay một trung tâm thương mại lộng lẫy nhất, mà để ngắm nhìn một nhát cắt đầy thi tính mang tên Sliced Porosity Block của kiến trúc sư Steven Holl.

Chiếc áo chật chội và những đường cắt của ánh sáng

Trong những bề bộn của nhịp sống hiện đại, tôi thường nghĩ về kiến trúc như một chiếc áo chật chội của thời đại. Có những công trình được xây lên chỉ để phục vụ sự hiệu quả đơn thuần, khô khan và vô hồn như một phép tính số học. Nhưng Steven Holl thì khác. Ông không chỉ là một người thợ xây dựng, ông là một người kể chuyện bằng ánh sáng và hình khối.

Khi đứng trước dự án năm tòa tháp tại trung tâm Thành Đô, Holl đã đối mặt với một bài toán chiến lược hóc búa. Làm sao để tạo ra một không gian thương mại sầm uất mà vẫn giữ được sự kết nối hữu cơ với trái tim của cộng đồng.

Thay vì dựng lên một bức tường thành ngăn cách, ông chọn cách cắt gọt. Khái niệm độ rỗng trong tên gọi của công trình trượt ra khỏi khuôn khổ của một thuật ngữ kỹ thuật đơn thuần để trở thành một triết lý về sự cởi mở. Những tòa tháp này không phải là những khối đặc chiếm lĩnh không gian, mà là những thực thể tương tác với bầu trời. Chúng được vát chéo một cách chuẩn xác để ánh sáng mặt trời có thể len lỏi, lấp đầy những khu vực công cộng xung quanh. Đây chính là điểm mà tư duy chiến lược gặp gỡ lòng trắc ẩn. Một nhà quy hoạch tầm thường sẽ cố gắng tối đa hóa diện tích mặt sàn, nhưng một người kiến tạo chân chính sẽ biết rằng, giá trị bền vững không nằm ở những mét vuông bê tông, mà nằm ở khối lượng cảm xúc mà không gian đó lưu giữ cho con người.

Bản thiết kế từ một câu thơ đời Đường

Có một điều gì đó vô cùng tinh tế khi sự siêu hiện đại của thế kỷ hai mươi mốt lại tìm thấy điểm tựa tĩnh lặng nơi tâm hồn của một thi sĩ từ thế kỷ thứ tám. Steven Holl đã tìm ra mạch nguồn cho tác phẩm của mình trong những vần thơ của Đỗ Phủ, người được mệnh danh là Thi Thánh, từng có những năm tháng nếm trải sương gió tại một căn lều cỏ ở chính Thành Đô. Cảm hứng bắt nguồn từ câu thơ miêu tả sự di chuyển của thời gian và thiên nhiên, rằng thời gian đã bỏ lại phía sau những thung lũng bị mắc cạn.

Giữa lòng một thành phố của tương lai, kiến trúc sư đã khéo léo tạo ra ba hồ nước khổng lồ tại quảng trường trung tâm, hiện diện như ba thung lũng ánh sáng. Những hồ nước này vượt xa vai trò trang trí cảnh quan, chúng là những mỏ neo níu giữ thời gian đích thực. Mặt nước trở thành một lăng kính mầu nhiệm, lọc lấy ánh dương tự nhiên và thả chúng rơi xuyên qua tận cùng không gian thương mại dưới lòng đất. Khi bước đi trong những ngóc ngách ngầm ấy, bạn không hề có cảm giác bị giam cầm trong một cái hang nhân tạo. Thay vào đó, bạn trôi trong những luồng sáng lung linh, huyền ảo nhảy múa trên vách tường. Đó là một cuộc đối thoại không lời giữa quá khứ và hiện tại, nơi âm vang ca từ cổ hòa nhịp cùng nhịp đập hối hả của đô thị. Chúng ta mang hơi thở của quá khứ vào từng nhịp thở của hiện tại, không phải bằng cách đóng băng thời gian trong lồng kính bảo tàng, mà bằng cách để nó sống tiếp một cuộc đời mới.

Chiến lược của sự rỗng, khi ít mang lại nhiều

Ở góc độ của một người lập kế hoạch, Sliced Porosity Block minh chứng cho một chiến lược không gian sắc sảo. Việc cắt các tòa tháp không phải là một vệt cọ ngẫu hứng trong bức tranh nghệ thuật. Nó được tính toán chi ly dựa trên quỹ đạo của mặt trời tại Thành Đô, bảo đảm rằng ngay cả những con phố khuất lấp nhất xung quanh cũng nhận được ít nhất hai giờ nắng rọi mỗi ngày. Sự nhường nhịn này là biểu hiện cao nhất của lòng tôn trọng đối với quyền được tiếp cận thiên nhiên của cộng đồng, một thứ ánh sáng thường bị che khuất trong sự tham lam của những dự án bất động sản khổng lồ.

Càng rỗng, dòng chảy tự nhiên càng mãnh liệt. Những nhịp cầu trên không tựa như những mảnh ruy băng mềm mại kết nối các khối nhà, trong khi những con đường dốc thoai thoải dẫn lối bước chân người đi đường tiến sâu vào trái tim của dự án. Không rào cản, không biển hiệu cấm đoán. Mọi chuyển động diễn ra hữu cơ, tựa như dòng suối nhẹ nhàng luồn lách qua các hốc đá trong một thung lũng cổ xưa. Tôi vẫn hằng tin rằng, những công trình trường tồn cực kỳ ít khi cố gắng phô trương sự hoành tráng. Thay vào đó, chúng biết cách lùi lại thật duyên dáng để nhường sàn diễn cho trải nghiệm sống của con người. Sliced Porosity Block biến sức nặng của bê tông thành một khung trời mở, nơi những cuộc gặp gỡ, những câu chuyện, và sự tự phản tư mới là nhân vật chính.

Cuộc đối thoại với trọng lực và lời thì thầm của mặt đất

Trong hành trình quan sát của mình, tôi thường để tâm đến sự cân bằng. Trong ngôn ngữ của kiến trúc, đó là cuộc đối thoại mang tính sống còn với trọng lực. Những tòa tháp của Steven Holl đứng sừng sững, nhưng nhờ những vệt cắt điểm xuyết và những khoảng thở rộng thênh thang, khối lượng vĩ đại kia dường như tan biến. Nổi bật trong những khoảng không gian rỗng đó là các gian nhà nghệ thuật quy mô nhỏ, nép mình như những thực thể sống. Chúng nhắc nhở ta về sự hiện diện mỏng manh nhưng kiên cường của tinh thần con người giữa những kết cấu khô cứng.

Khi một doanh nhân hối hả rảo bước khỏi văn phòng và bất chợt đứng lặng trước hồ nước lấp lánh ánh kim, hay khi một gia đình tản bộ ung dung dưới bóng râm quảng trường, kiến trúc đã vươn xa hơn giới hạn vật lý để thực hiện sứ mệnh thiêng liêng nhất của nó, đó là sự chữa lành. Mặt đất không bao giờ chỉ là tấm nệm để ta đóng những cọc móng vô tri, đó là cuốn sổ lưu giữ những tầng lớp ký ức. Việc đào sâu vào khối đất trung tâm thương mại nhưng lại dẫn dắt ánh sáng tự nhiên hội tụ xuống đó là một cử chỉ tri ân dịu dàng dành cho mẹ thiên nhiên. Chúng ta hoàn toàn có thể khai phá tiềm năng của không gian mà không làm tổn thương linh hồn của nó.

Những nhát cắt trong cuộc đời

Kết thúc dòng suy tưởng trước Sliced Porosity Block, tôi chợt thấy hình bóng của chính chúng ta phản chiếu trong hình hài kiến trúc ấy. Rất nhiều khi, cuộc đời bủa vây ta bằng những lịch trình kín đặc, những bổn phận và kỳ vọng ngột ngạt không một kẽ hở. Chúng ta mải miết xây đắp những tòa tháp kiên cố cho sự nghiệp, danh vọng, tiền tài, nhưng lại vô ý lấp đầy và đánh mất đi những khoảng rỗng quý giá cho riêng mình.

Lời thì thầm từ công trình của Steven Holl gửi gắm đến chúng ta một thông điệp thật giản dị nhưng sâu sắc. Hãy can đảm tạo ra những nhát cắt dứt khoát vào khối thời gian đặc quánh thường nhật. Hãy để ánh sáng của thơ ca, của tĩnh tại, và cảm hứng được tràn vào tận sâu ngóc ngách tâm hồn. Sự rỗng không không đồng nghĩa với sự thiếu hụt hay vô nghĩa, mà đó chính là chiếc nôi tĩnh lặng nơi sự sống đích thực bắt đầu nảy mầm.

Hãy thử một lần sống như một bản thể cởi mở, không ngại đón bão giông hay nắng quái, và luôn giữ đâu đó trong tâm khảm một hồ nước trong vắt để phản chiếu những vần thơ của riêng mình. Bởi đến cuối ngày, như Đỗ Phủ từng ngậm ngùi về dòng trôi của tạo hóa, thời gian có thể bỏ lại sau lưng biết bao thung lũng mắc cạn, nhưng nó sẽ không bao giờ có thể làm cạn kiệt một tâm hồn luôn chừa sẵn chỗ trống để đón nhận bình minh.

By Andy On The Go

Source: Dezeen: https://www.dezeen.com/2013/01/14/sliced-porosity-block-by-steven-holl-architects-2/