By Yoga With Andy

Có một từ ngữ tiếng Phạn đã du hành qua hàng ngàn năm, vượt qua những dãy núi Himalaya tuyết phủ để đi vào đời sống thường nhật của chúng ta, nhưng lại mang theo một chiếc áo khoác nặng nề và đầy sợ hãi. Đó là Nghiệp, hay Karma.

Chúng ta thường nghe người đời thì thầm về nghiệp như một lời đe dọa. Rằng nếu hôm nay ta khổ, ấy là do kiếp trước ta vụng tu. Rằng số phận đã an bài, ta chỉ là con thuyền nhỏ nhoi giữa đại dương bão tố, chẳng thể làm gì khác ngoài việc chấp nhận những đợt sóng vùi dập.

Nhưng Sadhguru, bằng cái nhìn thấu suốt và trần trụi của một yogi, đã nhẹ nhàng gỡ bỏ lớp áo khoác u ám đó xuống. Trong cuốn sách Nghiệp và Kiến tạo bản thân (Karma: A Yogi’s Guide to Crafting Your Destiny), ông không đưa ra một liều thuốc an thần. Ông đưa cho ta chiếc chìa khóa.

Ông viết: “Nghiệp nói về việc trở thành ngọn nguồn sáng tạo của chính cuộc đời bạn. Khi tôi nói: Cuộc đời bạn là do bạn tạo ra, ý tôi không phải là bạn kiểm soát được những gì xảy ra xung quanh mình. Ý tôi là bạn kiểm soát được cách mình trải nghiệm cuộc sống”

Hãy để ý nghĩ đó thấm vào bạn. Như một giọt mực loang trên giấy dó.

Sự Hiểu Lầm Vĩ Đại

Điều đầu tiên ta cần làm là giải oan cho Nghiệp.

Nghiệp không phải là tội lỗi. Nghiệp không phải là sự trừng phạt của một đấng tối cao nào đó ngồi trên mây xanh ghi chép sổ nam tào. Về bản chất, Karma có nghĩa là hành động. Nó là hành động của thân xác, hành động của tâm trí, hành động của cảm xúc và hành động của năng lượng. Nhưng sâu xa hơn, nghiệp là Ký ức.

Bạn hãy nhìn vào cơ thể mình xem. Tại sao bạn lại có hình hài con người mà không phải là một cái cây hay một chú chim? Đó là do nghiệp. Có một phần mềm ký ức tiến hóa đã được viết sẵn trong từng tế bào, quy định rằng khi bạn ăn một quả chuối, quả chuối đó sẽ biến thành con người, chứ không phải con người biến thành quả chuối. Đó là nghiệp của sự sống. Nó bảo vệ bạn. Nó giữ cho hình hài này toàn vẹn.

Nếu không có nghiệp, bạn sẽ không thể biết cách bước đi, không biết cách thở, tim bạn sẽ quên đập. Nghiệp là cái neo giữ ta lại với sự tồn tại vật lý này. Nó là đất dưới chân ta.

Nhưng rắc rối nảy sinh khi ta để cho đất lấp lên đầu mình. Sadhguru đã viết một câu rất đẹp và đầy tính thức tỉnh: “Nghiệp giống như một cuộn dây cũ. Nếu bạn không cẩn thận, nó sẽ tự động phát lại cùng một bài hát, ngày này qua ngày khác, kiếp này qua kiếp khác”

Đó là bi kịch của con người. Ta sống bằng thói quen. Sáng thức dậy, ta phản ứng với tiếng chuông báo thức bằng sự bực dọc quen thuộc. Ta gặp lại người đồng nghiệp cũ và cơn khó chịu ngày hôm qua lại ùa về y nguyên. Ta yêu một người mới nhưng lại lặp lại đúng những vết xe đổ của cuộc tình cũ.

Ta tưởng ta đang sống một ngày mới. Nhưng không. Ta chỉ đang tua lại một cuốn băng cũ kỹ. Ta đang bị cầm tù bởi chính ký ức của mình.

Lưới Nhện Của Ký ức

Trong cuốn sách, Sadhguru bóc tách cơ chế này tỉ mỉ như một người thợ đồng hồ. Ông nói về Vasana. Vasana có thể hiểu là mùi hương. Hãy tưởng tượng bạn đi vào một cửa hàng nước hoa. Dù bạn đã bước ra ngoài, mùi hương ấy vẫn vương vấn trên áo quần. Những trải nghiệm trong quá khứ cũng vậy. Mỗi cảm xúc mãnh liệt, mỗi ham muốn, mỗi nỗi sợ hãi đều để lại một mùi hương trong tâm thức bạn. Và mùi hương đó thu hút những sự kiện tương ứng đến với bạn trong tương lai. Nếu tâm bạn đầy rẫy mùi hương của sự nghi ngờ, bạn sẽ vô thức tìm đến những tình huống khiến bạn phải nghi ngờ, hoặc bạn sẽ nhìn đâu cũng thấy sự gian dối. Đó không phải là số phận trêu ngươi. Đó là do bạn tỏa ra mùi hương đó.

Ta cứ ngỡ mình tự do lựa chọn. Nhưng thực ra, 90% hành vi của ta là sự phản ứng tự động của bộ máy nghiệp quả. Ta là những con rối sinh học bị giật dây bởi những ấn tượng cũ mòn. Sadhguru nhắc nhở: “Khi bạn sống hoàn toàn bằng trí nhớ, bạn đang sống một cuộc đời đã chết. Quá khứ là thứ đã qua, là thứ đã chết. Chỉ có khoảnh khắc này là sự sống”

Đọc đến đây, có lẽ ta sẽ thấy một nỗi buồn man mác. Hóa ra bấy lâu nay ta chưa thực sự sống. Ta chỉ là một cái máy phát lại những dữ liệu cũ. Nhưng chính trong nỗi buồn nhận biết đó, cánh cửa tự do bắt đầu hé mở.

Trách Nhiệm Là Tự Do

Đây có lẽ là phần khó nuốt nhất, nhưng cũng là phần rực rỡ nhất trong triết lý của Sadhguru. Đó là khái niệm về Trách nhiệm. Thông thường, ta hiểu trách nhiệm là gánh nặng. Là phải làm cái này, phải lo cái kia. Nhưng Sadhguru trả lại cho từ này ý nghĩa nguyên thủy của nó: Response-ability – Khả năng đáp ứng.

Trách nhiệm không phải là lỗi lầm. Trách nhiệm là khả năng bạn phản hồi lại với cuộc sống. Ông viết: “Trách nhiệm đơn giản có nghĩa là khả năng đáp lại của bạn là vô hạn. Nếu bạn sẵn lòng, bạn có thể đáp lại mọi thứ”

Khi ai đó mắng bạn, nghiệp của bạn có thể xúi giục bạn mắng lại ngay lập tức. Đó là phản ứng. Đó là nô lệ. Nhưng nếu bạn có “trách nhiệm”, bạn sẽ thấy mình có quyền lựa chọn. Mình có thể mắng lại, mình có thể im lặng, mình có thể mỉm cười, hoặc mình có thể nhìn họ với ánh mắt thương cảm. Khoảnh khắc bạn nhận ra mình có quyền lựa chọn thái độ của mình trước hoàn cảnh, bạn ngưng tạo ra nghiệp mới. Bạn cắt đứt sợi dây xích.

Đây là lúc người lái xe tỉnh giấc. Hãy hình dung cuộc đời bạn như một chiếc xe hơi đang lao đi. Nghiệp quá khứ là quán tính của chiếc xe, nó đẩy xe đi tới. Con đường gập ghềnh hay bằng phẳng là hoàn cảnh bên ngoài. Bạn không thể thay đổi quán tính ngay lập tức, bạn cũng không thể hô biến con đường thành nhung lụa. Nhưng bạn nắm vô lăng. Bạn có thể lái chiếc xe đó với sự căng thẳng tột độ, la hét mỗi khi vấp phải ổ gà. Hoặc bạn có thể lái nó với sự điêu luyện, lướt qua những khúc cua với niềm vui sướng của một tay đua thượng hạng. Đích đến không quan trọng bằng cách bạn lái xe. Sự giải thoát không nằm ở việc trốn lên núi cao. Sự giải thoát nằm ngay giữa chợ đời, khi bạn làm chủ được nội tâm mình trước mọi biến động.

Nỗi Đau Là Sự Lựa Chọn

Chúng ta thường tin rằng đau khổ là do ngoại cảnh. Anh ấy bỏ tôi nên tôi đau khổ. Tôi mất tiền nên tôi đau khổ. Sadhguru lạnh lùng dội một gáo nước lạnh vào niềm tin đó: “Đau khổ không trút xuống bạn. Đau khổ được tạo ra bởi bạn”

Nghe thật tàn nhẫn phải không. Nhưng hãy ngẫm lại xem. Sự việc anh ấy bỏ đi chỉ xảy ra một lần. Nhưng nỗi đau thì được bạn tua đi tua lại trong đầu cả ngàn lần. Bạn đang dùng chính trí năng của mình, dùng chính món quà tuyệt diệu nhất của tạo hóa để dằn vặt bản thân. Bạn đang dùng con dao sắc bén của trí tuệ để tự cắt vào tay mình, rồi đổ lỗi cho con dao.

Hiểu về nghiệp là hiểu rằng: Những gì xảy ra bên ngoài có thể không theo ý tôi, nhưng những gì xảy ra bên trong tôi phải do tôi quyết định. Không ai trên thế giới này có quyền năng làm bạn vui hay buồn, trừ khi bạn trao cho họ cái quyền đó. Đây là sự kiến tạo bản thân ở mức độ căn bản nhất. Bạn không còn là nạn nhân của hoàn cảnh. Bạn trở thành kiến trúc sư của niềm vui.

Chấm Dứt Sự Chờ Đợi

Nhiều người tìm đến tâm linh như một sự chờ đợi. Chờ đợi ân điển, chờ đợi một phép màu, chờ đợi kiếp sau sẽ tốt đẹp hơn.

Nhưng Sadhguru nói: “Nếu bạn nghĩ rằng Thượng đế hay một thế lực nào đó sẽ đến và giải quyết vấn đề của bạn, bạn đang lãng phí cuộc đời mình. Bạn đã được trang bị đầy đủ. Vấn đề chỉ là bạn chưa đọc hướng dẫn sử dụng”

Cuốn sách Nghiệp và Kiến tạo bản thân chính là cuốn hướng dẫn sử dụng đó. Nó không bảo bạn phải tin vào điều gì huyền bí. Nó bảo bạn hãy nhìn vào cơ chế vận hành của chính mình. Hãy quan sát hơi thở. Hãy quan sát cách một ý nghĩ nảy sinh. Hãy quan sát xem cơ thể bạn co rút lại thế nào khi bạn giận dữ.

Khi bạn quan sát đủ sâu, bạn tạo ra một khoảng cách. Khoảng cách giữa Bạn và Cái Tôi (cơ thể và tâm trí). Khi khoảng cách đó xuất hiện, nghiệp không còn là nhà tù nữa. Nó trở thành kho nhiên liệu. Những ký ức đau buồn ngày xưa không còn làm bạn đau nữa, chúng trở thành kinh nghiệm, thành trí tuệ. Những thất bại không còn là gánh nặng, chúng trở thành bệ phóng.

Bạn sử dụng nghiệp, thay vì để nghiệp sử dụng bạn.

Lời Kết Cho Một Hành Trình

Điều đọng lại không phải là những giáo điều cao siêu. Mà là một cảm giác nhẹ nhõm đến lạ lùng. Nhẹ nhõm vì biết rằng số phận không được viết trên các vì sao. Số phận được viết trong từng khoảnh khắc hiện tại, bởi chính đôi tay và trái tim mình. Mỗi buổi sáng mai thức dậy, khi ánh nắng đầu tiên chạm vào khung cửa, bạn hãy tự hỏi mình: Hôm nay, mình sẽ sống theo quán tính của ngày hôm qua, hay mình sẽ kiến tạo một ngày hoàn toàn mới?

Đó là câu hỏi quan trọng nhất. Vì nghiệp là cái đã chết. Còn bạn, bạn là sự sống đang tuôn chảy. Đừng để cái chết điều khiển sự sống. Hãy lái chiếc xe của mình. Hãy đi qua những ổ gà của cuộc đời với nụ cười của một người đã thấu hiểu luật chơi. Bởi vì cuối cùng, như Sadhguru đã viết: “Cách duy nhất để thoát khỏi nghiệp là sống nó một cách trọn vẹn và vui vẻ.”

Hãy sống sao cho đến khi cái chết gõ cửa, bạn không còn gì hối tiếc, không còn gì dang dở, không còn một “mùi hương” nào chưa phai. Bạn ra đi nhẹ bẫng như một làn khói, tan vào hư không, rực rỡ và tự do.

Đó là cách một Yogi kiến tạo định mệnh của mình. Và đó cũng có thể là cách của bạn.

Sài Gòn, 07.02.2026