By Andy On The Go

Buổi chiều cuối năm Sài Gòn dường như trôi chậm lại bên ngoài khung cửa kính của HEC by Unios để nhường chỗ cho một bầu không khí đặc quánh sự chiêm nghiệm bên trong khán phòng của Chuyện Nghề Cuối Năm 2025. Chúng ta đến đây không phải để xem những màn trình diễn kỹ thuật hay những render hào nhoáng. 

Chúng ta đến để lắng nghe những tiếng nói đang tự vấn về hai chữ Cùng tồn tại hay Co-existence. Một chủ đề tưởng chừng như vĩ mô và xã hội học ấy lại được các kiến trúc sư bóc tách một cách trần trụi và đầy trắc ẩn. Hãy cùng nhấp vài ngụm whisky Bowmore hay nhâm nhi một ly capuchino của The22 Coffee và lắng nghe “tiếng lòng” của họ.

Ngụm thứ nhất: Những dòng chảy lớn & cuộc đối thoại với đất trời

Mở đầu cho hành trình ấy là câu chuyện của EnCity về quy hoạch. Nhưng EnCity không mang đến những bản đồ phân khu khô khan. Họ mang đến một dòng sông. Câu nói của Heraclitus “Không ai tắm hai lần trên một dòng sông” đã được EnCity mượn để mở ra một góc nhìn đầy triết học. Chúng ta thường nhìn quy hoạch như việc vẽ ra những đường thẳng lên tương lai nhưng EnCity nhắc nhở ta phải nhìn về quá khứ và lắng nghe hiện tại. Bài thuyết trình tựa như một thước phim quay chậm đưa người xem đi từ những bến bờ xưa cũ của sông Hồng đến những viễn cảnh mai sau. Ở đó Cùng tồn tại không phải là xóa bỏ cái cũ để thay bằng cái mới mà là sự tiếp nối.

Nếu EnCity nhìn từ trên cao xuống thì Hanoi Ad Hoc của kiến trúc sư Mai Hưng Trung lại kéo ta xuống thật gần với mặt đất với những gì xù xì và ngẫu hứng nhất. Trung đã tạo ra một cú chạm mạnh vào lòng trắc ẩn của người nghe khi đặt vấn đề rằng Kiến trúc có nhất thiết chỉ dành cho con người không. Trong một kỷ nguyên mà cái tôi của loài người (Anthropocene) đang bành trướng chúng ta đã vô tình đẩy những sinh thể khác ra bên lề sự sống. Dự án tháp quan sát chim hay sân chơi nương theo tự nhiên tại bãi giữa sông Hồng là một lời xin lỗi muộn màng nhưng cần thiết gửi đến thiên nhiên. Harmonize with Nature trong cách nhìn của Trung  không phải là trồng vài cái cây trang trí mà là lùi lại một bước để thiên nhiên được chữa lành và tự vận hành theo quy luật của nó.

Ngụm thứ hai: Nương tựa vào ký ức & những nếp nhà dung dị

Rời cái nắng gió phương Nam ta lại chìm vào sự tĩnh lặng thâm trầm của cố đô qua lời kể của BHA Studio. Có lẽ chỉ có những người con của Huế mới hiểu và thương cái mưa dầm dề cái rêu phong cổ kính đến thế. Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Minh không mang đến những công trình cố gắng hiện đại hóa Huế. Anh mang đến một chất Huế đậm đặc. Sự Cùng tồn tại của BHA là cuộc đối thoại giữa di sản và đương đại. Làm sao để cái mới mọc lên không phá vỡ sự tôn nghiêm của cái cũ nhưng cũng không bị cái cũ nhấn chìm. Những công trình của họ như những nốt trầm trong bản nhạc cung đình vừa đủ để tôn vinh quá khứ vừa đủ tiện nghi cho hiện tại.

Và rồi chúng ta được dẫn lối vào thế giới dung dị đến nao lòng của Nhabe Scholae. Giữa một rừng những công trình đang cố gào thét để gây sự chú ý Nhabe Scholae chọn cách thì thầm. Triết lý Less is More hay Small but Beautiful của họ không phải là sự nghèo nàn về ý tưởng mà là sự chắt lọc đến tận cùng. Những ngôi nhà quán xá họ làm ra dường như không cố gắng trở thành một biểu tượng kiến trúc. Chúng đứng đó hiền lành như một nếp nhà đã tồn tại từ lâu. Sự Cùng tồn tại ở đây là sự hòa nhập tuyệt đối vào bối cảnh.

Cùng chung một nhịp đập ấy G+ Architects mang đến câu chuyện Nhà Gia Định nơi ranh giới trong và ngoài bị xóa nhòa. Họ chứng minh rằng trong một đô thị chật chội sự hào phóng chia sẻ không gian riêng tư với cộng đồng chính là chìa khóa để kiến trúc trở nên nhân văn hơn.

Ngụm thứ ba: Từ chất cảm vật liệu đến kỷ nguyên số

Thế giới mở ra với sự rung cảm đầy nữ tính nhưng cũng đầy nội lực của Lam.weavingspaces. Lam không xây nhà. Cô dệt không gian, dệt cấu trúc biến hóa khôn lường. Bài nói chuyện của Lam là một bản thơ về vật liệu. Cô nhặt nhạnh từng viên gạch từng thanh sắt từng khúc gỗ để xếp chồng lên nhau đan cài vào nhau tạo nên những Pavilion đầy tính nghệ thuật. Lam chứng minh rằng gạch đá vô tri cũng có tiếng nói riêng nếu ta biết cách lắng nghe. Sự tỉ mỉ trong từng chi tiết khớp nối của cô khiến người xem tin rằng kiến trúc thực sự là một nghề thủ công đòi hỏi cả trái tim và đôi tay khéo léo.

Đối lập nhưng bổ trợ cho sự thủ công ấy là I2G với giải pháp công nghệ Scan to BIM. Họ đưa sự Cùng tồn tại bước vào kỷ nguyên số nơi dữ liệu thực tế và mô hình ảo song hành. Công nghệ lúc này không làm mất đi tính người mà trở thành công cụ đắc lực để bảo tồn và lưu giữ những giá trị thực tại một cách chính xác nhất.

Ngụm thứ tư: Những vết rạn thực tế & sự can đảm tự vấn

Bức tranh Co-existence sẽ không hoàn chỉnh nếu thiếu đi những mảng màu hiện thực trần trụi. HTAP Architects đã không ngần ngại vạch trần những giằng co rất đời trong mối quan hệ giữa Kiến trúc sư và Khách hàng. Sự Cùng tồn tại ở đây không lãng mạn mà là sự cân bằng đầy lý trí giữa cái tôi nghệ sĩ và nhu cầu sử dụng thực tế sự thỏa hiệp để tìm ra tiếng nói chung.

Và cuối cùng là Laita Design với những góc nhìn sắc sảo về văn hóa Kiến trúc vàng mã và sự sao chép trong đô thị. Họ dũng cảm nhìn thẳng vào những khiếm khuyết của kiến trúc đại chúng để tìm đường kiến tạo những hình mẫu tốt hơn. Sự phản biện của Laita là một nốt lặng cần thiết để chúng ta giật mình nhìn lại trách nhiệm xã hội của người làm nghề.

Lời chân tình từ nơi đáy cốc

Khép lại buổi khai mạc điều đọng lại trong tôi không phải là hình ảnh của bất kỳ công trình cụ thể nào mà là một thái độ. Dường như sau những năm tháng mải miết chạy theo những biểu tượng iconic những tòa tháp chọc trời hay những tuyên ngôn gây sốc giới kiến trúc sư Việt Nam đang quay về. Quay về với mặt đất. Quay về với con người. Quay về với tự nhiên.

Sự Cùng tồn tại mà họ nói đến hôm nay không phải là một sự thỏa hiệp yếu thế. Đó là sự lựa chọn của những người trưởng thành. Vì chỉ khi đủ tự tin vào giá trị nội tại người ta mới dám khiêm cung. Chỉ khi đủ thấu hiểu người ta mới dám lùi lại để nhường chỗ cho những điều khác biệt. Chuyện Nghề Cuối Năm 2025 đã mở ra không chỉ là những bài học về chuyên môn mà là những bài học về cách sống. Rằng được đứng cạnh nhau trong thực tại này đã là một phép màu.

Sài Gòn, 02.02.2026