By Andy On The Go

Đã bao lần tôi bước vào những ngôi nhà đẹp đến nghẹt thở những không gian được chụp hình đăng trên các tạp chí kiến trúc danh tiếng nhưng lại cảm thấy lạnh lẽo vô cùng. Mọi thứ ở đó hoàn hảo quá. Cái ghế đặt đúng góc ấy cái bình hoa phải nằm ở vị trí ấy ánh sáng phải hắt xuống đúng điểm ấy. Sự hoàn hảo đó khiến tôi rón rén. Tôi sợ mình làm lệch một ý đồ nghệ thuật nào đó. Và trong khoảnh khắc ấy tôi tự hỏi người chủ thực sự của ngôi nhà này là ai. Là người bỏ tiền ra xây dựng nó hay là người kiến trúc sư đã áp đặt cái tôi lộng lẫy của mình lên từng milimet vuông không gian.

Đó là một câu hỏi đầy trăn trở và cũng là nỗi đau đáu của những người làm nghề tử tế.

Ranh giới giữa việc tạo ra một tác phẩm để đời và một tổ ấm để về đôi khi mong manh như sợi tơ. Cái tôi hay còn gọi là Ego của người kiến trúc sư thường rất lớn. Họ được đào tạo để kiến tạo cái đẹp để để lại dấu ấn cá nhân và để định hình không gian theo triết lý của riêng mình. Điều đó không sai. Nhưng bi kịch thường bắt đầu khi người thiết kế xem ngôi nhà là sân khấu để mình độc diễn còn gia chủ vô tình trở thành những khán giả ngơ ngác hoặc những diễn viên vụng về trong chính kịch bản đời mình. Khi ấy ngôi nhà trở thành một bảo tàng trưng bày kỹ thuật xây dựng và tư duy thẩm mỹ của người vẽ chứ không còn là chốn nương náu cho tâm hồn người ở.

Nhưng nếu chỉ chiều chuộng theo mọi sở thích vụn vặt và đôi khi là lộn xộn của gia chủ thì vai trò của kiến trúc sư nằm ở đâu. Chẳng lẽ họ chỉ là những thợ vẽ biết vâng lời.

Câu trả lời nằm ở sự thấu cảm và tỉnh thức.

Vai trò cuối cùng và cao quý nhất của kiến trúc sư không phải là người áp đặt cái đẹp cũng không phải là người phục tùng mù quáng. Họ là người phiên dịch. Họ phải có khả năng lắng nghe những điều gia chủ nói và thấu hiểu cả những điều gia chủ không thể gọi tên. Họ nhặt nhạnh những mảnh vụn ký ức những thói quen sinh hoạt những nỗi sợ hãi và cả những khát khao sâu kín nhất của người ở để rồi chưng cất chúng thành ngôn ngữ của hình khối và ánh sáng.

Một kiến trúc sư giỏi là người biết cách dùng kỹ thuật của mình để kể lại câu chuyện của người khác.

Họ chấp nhận lùi lại một bước. Họ học cách khiêm cung. Họ giấu cái Ego của mình đi vào sau những bức tường vào trong những khoảng rỗng để nhường sân khấu chính lại cho cuộc sống vận động. Lúc này kiến trúc trở thành một cái phông nền tĩnh lặng và bao dung. Nó đủ tinh tế để tôn vinh những khoảnh khắc hạnh phúc và đủ vững chãi để ôm ấp những nỗi buồn của con người.

Cái tôi của kiến trúc sư lúc này không biến mất mà nó chuyển hóa. Nó không hiện diện ở những hình thù kỳ dị hay những chi tiết trang trí rườm rà nhằm gây sốc thị giác. Nó hiện diện ở sự tiện nghi vô hình ở cách gió lùa qua giếng trời làm mát dịu căn bếp ở cách vạt nắng sớm đánh thức gia chủ dậy một cách dịu dàng. Sự hiện diện cao cấp nhất chính là sự vắng mặt. Người ta sống trong không gian ấy thấy thoải mái như hơi thở tự nhiên mà quên mất rằng có một bàn tay đã sắp đặt tất cả những điều đó.

Cuối cùng mục đích tối thượng của kiến trúc không phải là để người ngoài trầm trồ thán phục. Mục đích ấy là để người ở bên trong tìm thấy sự bình an và được là chính mình trọn vẹn nhất.

Một ngôi nhà thành công là khi khách đến chơi và thốt lên rằng đây đúng là không gian của bạn là mùi hương của bạn là khí chất của bạn. Khi ấy người kiến trúc sư đã hoàn thành sứ mệnh của một kẻ đưa đò thầm lặng. Họ đã tạo ra một lớp vỏ vật chất vừa vặn để bảo bọc lấy cái bản thể tinh thần của gia chủ.

Và có lẽ sự Cùng tồn tại đẹp đẽ nhất trong nghề này chính là khi kiến trúc sư tìm thấy niềm kiêu hãnh của mình ngay trong nụ cười an yên của người ở. Đó là khi cái tôi nghệ sĩ hòa vào niềm hạnh phúc đời thường tạo nên một tác phẩm sống động mà không bản vẽ nào có thể diễn tả hết được.

Góc nhìn của người làm nghề, nhưng không làm nghề kiến trúc. 

Sài Gòn, 01.02.2026