by Yoga With Andy

Nhiều người thường ví việc dựng bài (sequencing) trong Yoga như việc lắp ghép một bộ xếp hình. Ta có mảnh ghép A là Chiến Binh, mảnh ghép B là Tam Giác và ta tìm cách đặt chúng cạnh nhau sao cho khớp về mặt giải phẫu. Điều đó đúng nhưng chưa đủ. Với tư cách là một người hướng dẫn mang tâm hồn nghệ sĩ, tôi tin rằng dựng bài là một quá trình sáng tạo giàu trắc ẩn hơn thế nhiều. Đó không chỉ là sắp xếp các tư thế. Đó là nghệ thuật kể chuyện bằng cơ thể. Đó là việc soạn ra một bản nhạc không lời mà ở đó hơi thở là nhịp phách, còn chuyển động là giai điệu.

Hơi Thở Là Sợi Chỉ Đỏ Xuyên Suốt

Trước khi đặt bút viết xuống bất kỳ tên tư thế nào, ta cần lắng nghe xem năng lượng ngày hôm đó đang muốn trôi về đâu. Một bài tập Yoga cũng giống như một bài thơ, cần có tứ thơ chủ đạo. Hôm nay ta muốn mang đến sự vững chãi của Đất, sự tuôn chảy mềm mại của Nước hay ngọn lửa nhiệt thành của sự chuyển hóa.

Khi đã chọn được cái tứ ấy rồi, thì hơi thở chính là sợi chỉ đỏ xâu chuỗi mọi thứ lại. Ta không thể bắt ép cơ thể đi ngược lại nhịp điệu tự nhiên của sự sống. Hơi hít vào luôn mang hàm ý của sự vươn lên, mở ra và đón nhận năng lượng mới. Hơi thở ra là sự buông xuống, thu về, vặn mình xả bỏ những tắc nghẽn. Một chuỗi bài (flow) hợp lý là sự nương theo quy luật hô hấp này để người tập cảm thấy mình đang lướt đi trên sóng chứ không phải đang vật lộn với con sóng.

Kiến Trúc Của Một Cơn Sóng: Từ Tĩnh Lặng Đến Cao Trào

Hãy hình dung buổi tập của chúng ta như một hành trình leo núi trong tâm tưởng. Không ai vừa bắt đầu đã chạy thục mạng lên đỉnh dốc. Ta cần những bước chân khởi động nhẹ nhàng, những đoạn đường bằng phẳng để dưỡng sức, những con dốc cao thử thách ý chí và cuối cùng là phút giây thả lỏng khi đã về đến đích.

Để minh họa rõ hơn cho tư duy Dựng Bài Như Kể Chuyện này, hãy cùng tôi bước vào một đoạn dòng chảy mang tên Về Nhà. Đây là chuỗi bài tập trung vào sự tiếp đất (grounding) mà tôi thường dùng cho những ngày lòng người chông chênh, nhiều gió bão.

Ta bắt đầu câu chuyện ấy trong tư thế Em Bé. Đó là hình ảnh sơ khởi nhất, cuộn tròn và an toàn tuyệt đối. Ta cho phép học viên, và chính mình, được buông bỏ mọi vai vế xã hội bên ngoài tấm thảm. Chỉ còn lại hơi thở phập phồng trên lưng.

Từ từ, ta dẫn dắt họ trôi vào tư thế Cái Bàn rồi Bò Mèo. Chuyển động lúc này chậm rãi như người mới tỉnh ngủ, đánh thức từng đốt sống. Ta chưa vội vã. Ta chờ đợi cơ thể gửi tín hiệu sẵn sàng.

Khi nắng đã lên cao, hay nói cách khác là khi thân nhiệt đã đủ ấm, ta mới bắt đầu những vòng Chào Mặt Trời. Đây là đoạn dạo đầu của bản nhạc, nhịp điệu nhanh dần đều. Hít vào vươn tay chạm trời xanh. Thở ra gập người hôn mặt đất. Sự lặp lại này có tính thôi miên, đưa tâm trí vào trạng thái thiền động.

Đỉnh cao của con sóng, hay phần cao trào của câu chuyện, sẽ là những tư thế đứng thăng bằng. Trong chuỗi Về Nhà này, tôi chọn Tư thế Cái Cây (Vrksasana). Nhưng trước khi đến đó, ta đã đi qua Chiến Binh II để đôi chân bám rễ sâu vào đất mẹ. Tại khoảnh khắc đứng trên một chân, người tập đối diện với sự chao đảo của chính mình. Nhiệm vụ của người thầy lúc này không phải là chỉnh sửa cho họ đứng thẳng tắp như cây cột điện, mà là giúp họ tìm thấy sự tĩnh tại ngay trong cơn rung lắc. Đó mới là Yoga.

Và rồi, con sóng nào cũng phải tan ra. Ta hạ dần trọng tâm, đưa cơ thể về lại gần mặt đất với những tư thế ngồi vặn xoắn hoặc gập người sâu. Đây là lời vỗ về dịu dàng sau những nỗ lực. Ta trả lại sự bình ổn cho nhịp tim, làm mát dịu những bó cơ vừa căng giãn.

Khoảng Trắng Giữa Những Con Chữ

Trong văn chương, khoảng lặng giữa các từ tạo nên dư ba. Trong Yoga, vẻ đẹp tinh tế nhất nằm ở sự chuyển tiếp. Một người dựng bài sâu sắc sẽ chăm chút cho những khoảnh khắc giao thoa này kỹ lưỡng không kém gì tư thế đỉnh. 

Làm sao để bước chân từ Chó Úp Mặt lên Chiến Binh không nặng nề như một tảng đá rơi, mà nhẹ bẫng như một chiếc lá đáp xuống sân đình. Làm sao để xoay người từ Tam Giác sang Nữ Thần mà không bị khựng lại bởi sự lúng túng. Những khoảng trắng ấy chính là nơi chánh niệm được thực hành rốt ráo nhất. Ta dạy học viên trân trọng hành trình đi đến đích hơn là bản thân cái đích đó. Sự liền mạch trong chuyển động sẽ nuôi dưỡng sự liền mạch trong dòng chảy ý thức.

Người Thầy: Kẻ Quan Sát Đầy Trắc Ẩn

Cuối cùng, tư duy dựng bài không phải là một công thức toán học cứng nhắc để áp đặt lên mọi cơ thể. Người hướng dẫn Yoga không đứng trên bục giảng để ra lệnh, mà đứng đó như một người bạn đồng hành, một người quan sát đầy bao dung.

Sẽ có những ngày giáo án ta chuẩn bị rất kỹ là một bài tập nặng đô, nhưng khi bước vào lớp, ta thấy những gương mặt mệt mỏi, những ánh mắt lo âu. Lúc ấy, cái tôi của người thầy (muốn dạy cho hay, cho khó) phải lùi lại để nhường chỗ cho sự thấu cảm. Ta sẵn sàng thay đổi dòng chảy, chuyển sang những động tác phục hồi, nuôi dưỡng. Đó mới là đỉnh cao của kỹ năng dựng bài: Sự linh hoạt từ tâm.

Ta đưa ra các biến thể không phải để phân loại giỏi dở, mà để ai cũng thấy mình được chào đón. Người mới tập có thể dừng lại ở bước một, người tập lâu năm có thể đi xa hơn ở bước ba. Không ai bị bỏ lại phía sau trong dòng chảy chung của lớp học.

Savasana: Cái Kết Của Sự Tái Sinh

Một bài văn hay cần một cái kết để lại dư vị. Một buổi tập Yoga trọn vẹn không thể thiếu Savasana. Đừng coi đây là giờ nghỉ giải lao hay lúc tranh thủ tắt nhạc. Đây là lúc ta thực hành nghệ thuật khó nhất trên đời: Nghệ thuật buông bỏ.

Dựng bài cho Savasana là dựng một không gian tĩnh lặng tuyệt đối. Ta hướng dẫn họ tan chảy vào lòng đất, gỡ bỏ lớp áo giáp phòng vệ cuối cùng. Khi mọi chuyển động bên ngoài dừng lại, sự rung động vi tế bên trong mới thực sự bắt đầu. Đó là lúc Yoga thấm sâu vào từng tế bào, chữa lành những vết thương vô hình mà đôi khi chính người tập cũng không gọi tên được.

Dựng một bài tập, suy cho cùng, là dựng nên một không gian để con người ta được trở về với chính mình, trần trụi, chân thật và bình yên nhất.