By Andy On The Go

Nếu ví âm nhạc miền Nam là một khu vườn muôn sắc, thì tiếng hát Thanh Tuyền là một loài chim lạ. Lạ ở chỗ, giọng hát ấy không êm đềm ru ngủ mà vút cao, chới với, găm vào lòng người nghe những vết xước ngọt ngào của hoài niệm. Nghe Thanh Tuyền, ta không thấy mình đang trôi trên sông, mà thấy mình đang đứng giữa đồi cao gió lộng, đối diện với nỗi cô đơn mênh mông của kiếp người.

Nàng thơ của xứ sở sương mù

Sinh ra và lớn lên giữa lòng Đà Lạt, tiếng hát Thanh Tuyền dường như đã thấm đẫm cái lạnh của phố núi, cái u tịch của rừng thông. Chất giọng kim lảnh lót, vang và rền của cô tựa như tiếng thông reo trong gió, vừa hoang dại, vừa kiêu sa.

Có lẽ vì thế mà không ai hát nhạc về Đà Lạt hay bằng cô. Khi cô cất tiếng:

Lắng nghe chiều xuống thành phố mộng mơ

Màu lam tím Đà Lạt sương phủ mờ…

(Đà Lạt hoàng Hôn, Minh Kỳ – Dạ Cầm)

Người nghe như thấy cả một trời sương khói giăng mắc trước mắt. Màu lam tím ấy không chỉ là màu của hoàng hôn, mà là màu của ký ức, của những cuộc tình đã tan vào sương khói. Thanh Tuyền không hát để mô tả cảnh vật, cô hát để gọi dậy cái linh hồn của Đà Lạt, một Đà Lạt buồn muôn thuở, nơi chứng nhân của bao cuộc chia ly.

Nghệ thuật của sự “nức nở”

Người ta hay gọi lối hát của Thanh Tuyền là “nức nở”. Nhưng cái nức nở của cô không bi lụy, yếu đuối. Đó là sự nức nở của một nội lực sung mãn, của những nốt cao được đẩy lên đến tận cùng cảm xúc rồi vỡ òa ra như mưa tuôn thác đổ.

Trong những nhạc phẩm học trò hay tình yêu dang dở, cách cô nhả chữ, luyến láy tạo nên những điểm nhấn đầy day dứt. Nghe cô hát về mùa hè chia ly:

Mỗi năm đến hè lòng man mác buồn

Chín mươi ngày qua chứa chan tình thương…

(Nỗi buồn hoa phượng, Thanh Sơn)

Ta nghe như có tiếng nấc nghẹn ngào giấu sau từng ca từ. Cô hát thay cho nỗi lòng của biết bao thế hệ, biến nỗi buồn riêng tư thành nỗi rung cảm chung của đại chúng. Tiếng hát ấy sắc sảo, bén nhọn, chạm vào đâu là khơi gợi nỗi niềm ở đó.

Phận tơ tằm rút ruột nhả tơ

Sau ánh hào quang sân khấu, tiếng hát Thanh Tuyền còn chất chứa nỗi niềm của người nghệ sĩ trót mang lấy nghiệp cầm ca. Giọng hát ấy khi vút cao thì rạng rỡ, nhưng khi xuống trầm lại trĩu nặng ưu tư.

Như trong Phận tơ tằm, cô hát như đang tự sự về chính cuộc đời mình và những người đồng nghiệp:

Người đến đây, đêm đêm phòng trà
Đèn màu kết hoa, thương yêu mặn mà
Tôi xin người, nhìn lên sân khấu
Hãy tin tôi hơn lời ca…

(Phận Tơ Tầm, Anh Bằng)

Sự đối lập giữa nụ cười trên môi và nỗi buồn giấu kín được Thanh Tuyền thể hiện trọn vẹn bằng kỹ thuật thanh nhạc điêu luyện và sự trải nghiệm sâu sắc. Tiếng hát ấy nhắc nhở chúng ta rằng, đằng sau những tràng pháo tay là những tâm hồn nhạy cảm, cô đơn, nguyện làm con tằm rút ruột nhả tơ dâng cho đời những tấm lụa âm thanh đẹp đẽ nhất.

Thanh Tuyền: cái tên ấy đã trở thành một tượng đài của dòng nhạc Bolero, đại diện cho một mảng màu dữ dội, nồng nàn và kịch tính. Nếu Hoàng Oanh ru ta ngủ yên trong quá khứ, thì Thanh Tuyền đánh thức ta dậy để đối diện với nỗi buồn, để thấy rằng nỗi buồn cũng có vẻ đẹp lộng lẫy riêng của nó. Tiếng hát ấy, như loài chim lạ vỗ cánh bay giữa lưng chừng trời, mãi mãi là tiếng vọng của một thời vàng son rực rỡ.