By Andy On The Go

Bên dòng sông Thu Bồn nặng phù sa của xứ Quảng, nơi những con thuyền vẫn ngày đêm chở nặng ký ức của một thời Champa vàng son, có một khối hộp gạch nung nằm lặng lẽ. Nó không cố vươn cao để thách thức bầu trời, cũng chẳng phô trương sắc màu để níu giữ ánh nhìn người lữ khách. Nó ở đó, khiêm cung và trầm mặc, tựa như một tảng đất sét khổng lồ đang đợi bàn tay vô hình của tạo hóa hoàn thiện.

Đó là Xưởng Đất Nung (Terra Cotta Studio) một công trình của Tropical Space, nơi nghệ nhân Lê Đức Hạ ngày ngày bầu bạn với đất, với nước, và với chính tâm hồn mình.

Sự trở về của Đất

Nếu kiến trúc là tấm gương phản chiếu văn hóa, thì Xưởng Đất Nung là hình ảnh phản chiếu của chính mảnh đất Điện Bàn. Giữa triền cỏ xanh và dòng sông lững lờ, công trình hiện lên với hình khối lập phương đặc rỗng đan xen, đỏ au màu gạch nung. Cái màu đỏ ấy không chói gắt, mà đằm thắm như màu da của người nông dân dãi dầu mưa nắng, như màu của những tháp cổ Mỹ Sơn đã ngủ yên ngàn năm trong rêu phong.

Tropical Space đã không chọn bê tông lạnh lẽo hay kính thép hiện đại. Họ chọn gạch. Những viên gạch đặc được nung từ chính nguồn đất sét của dòng sông bên cạnh. Việc sử dụng vật liệu bản địa không chỉ là một giải pháp kiến trúc, mà là một hành động tri ân. Để rồi khi công trình hoàn thành, nó không phải là một vật thể lạ lẫm được đặt xuống mặt đất, mà như thể nó đã mọc lên từ đất, mang trong mình hơi thở của đất.

Cấu trúc của xưởng gợi nhớ đến những lò nung gốm truyền thống, nhưng được chưng cất lại bằng ngôn ngữ của sự tối giản. Những bức tường gạch xếp chồng lên nhau, tạo thành những lỗ hổng đều đặn. Chúng không phải là những bức tường ngăn cách, mà là những tấm màng lọc. Chúng lọc bớt cái gay gắt của nắng miền Trung, cản bớt bụi bặm của gió Lào, nhưng vẫn mở lòng đón nhận những luồng khí trời tươi mới.

Vũ điệu của Ánh sáng và Bóng tối

Hệ thống tường gạch rỗng biến không gian nội thất thành một chiếc đồng hồ mặt trời khổng lồ. Khi nắng sớm vừa lên, những tia sáng xuyên qua các khe gạch, vẽ lên sàn nhà những vệt sáng nhảy múa. Theo thời gian trôi trong ngày, những vệt sáng ấy di chuyển, dài ra rồi thu lại, biến đổi không ngừng. Có lúc chúng sắc sảo như những nhát dao cắt vào bóng tối, có lúc lại mềm mại rải nhẹ lên những tác phẩm gốm đang chờ khô.
Ánh sáng ở đây không chỉ để nhìn, mà để cảm. Nó làm nổi bật lên chất thô mộc của gạch, chất sần sùi của đất sét và vẻ đẹp tĩnh lặng của những bức tượng. Trong không gian ấy, bóng tối không đáng sợ. Bóng tối trở thành một tấm phông nền hoàn hảo để tôn vinh ánh sáng, tôn vinh những khoảnh khắc thăng hoa của người nghệ sĩ.

Khung gỗ và sự nâng đỡ vô hình

Ôm lấy không gian trung tâm là hệ khung gỗ keo bao quanh, được thiết kế như một ma trận những ô vuông nhỏ. Đây vừa là nơi trưng bày các tác phẩm gốm, vừa là giàn giáo để phơi gốm, lại vừa là những bậc thang dẫn lối lên tầng trên.

Sự kết hợp giữa gạch (Đất – nặng, tĩnh) và gỗ keo (Mộc – nhẹ, động) tạo nên một sự cân bằng thú vị. Nếu lớp vỏ gạch bảo vệ che chở, thì hệ khung gỗ bên trong lại nâng đỡ và nương tựa. Những chiếc kệ mộc mạc ấy chứa đựng hàng trăm bức tượng đất nung chưa hoàn thiện. Nhìn từ xa, chúng giống như một thư viện lưu trữ những linh hồn của đất, những câu chuyện chưa kể hết của người nghệ nhân.

Ở vị trí trung tâm của xưởng là bàn xoay gốm của nghệ nhân Lê Đức Hạ. Ngay phía trên bàn xoay ấy là một giếng trời hình tròn, mở toang lên bầu trời xanh thẳm. Đó là một sự sắp đặt đầy dụng ý thiền học. Khi người nghệ sĩ ngồi xuống, tay chạm vào đất, đầu đội trời, chân đạp đất, ông trở thành cầu nối giữa thiên nhiên và nghệ thuật. Ánh sáng từ giếng trời rọi thẳng xuống như một luồng năng lượng vũ trụ, soi rọi cho quá trình thai nghén cái đẹp.

Đối thoại với dòng sông

Một điểm đặc biệt khiến Xưởng Đất Nung trở nên “giàu chất thơ” hơn cả, đó là cách nó ứng xử với dòng sông Thu Bồn. Vùng đất này vốn quen với những mùa nước nổi. Thay vì cố gắng chống lại tự nhiên bằng cách tôn nền cao vút, các kiến trúc sư đã để tầng trệt của xưởng có khả năng “chung sống” với lũ.

Khi nước sông dâng lên, tràn vào xưởng, cả không gian tầng trệt trở thành một mặt hồ tĩnh lặng. Lúc ấy, người nghệ nhân sẽ di chuyển lên tầng lửng, tiếp tục công việc của mình. Xưởng Đất Nung khi ấy không còn là một công trình trên cạn, mà như một ốc đảo nổi bồng bềnh. Những bức tường gạch soi bóng xuống mặt nước, tạo nên một hình ảnh phản chiếu lung linh, hư thực.

Đó là lúc kiến trúc không còn là vật thể vô tri, mà trở thành một phần của hệ sinh thái, biết nương mình theo dòng chảy, biết chấp nhận sự biến đổi của vô thường.

Nơi trú ẩn của tâm hồn

Xưởng Đất Nung không chỉ là một nơi chốn để làm việc. Nó là một bài thơ được viết bằng gạch và nắng. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, giữa một thế giới đang quay cuồng với tốc độ và bê tông cốt thép, vẫn còn đó những khoảng lặng bình yên.

Đến đây, ta chợt nhận ra rằng vẻ đẹp không nằm ở những gì hào nhoáng, xa hoa. Vẻ đẹp nằm ở sự chân thật. Chân thật như hòn đất dưới chân, như viên gạch trên tường, và như tấm lòng của người nghệ sĩ trót mang duyên nợ với dòng sông. Xưởng Đất Nung, với vẻ ngoài thâm trầm ấy, chính là nơi đất cất lời, để kể cho ta nghe câu chuyện về thời gian, về ký ức và về sự vĩnh cửu của cái đẹp dung dị.

Source: https://tropicalspaceil.com/du-an/xuong-gom/389.html