By Andy On The Go

Nhắc đến tiếng hát Hoàng Oanh là nhắc đến một miền ký ức thăm thẳm, nơi mà âm nhạc không chỉ để nghe, mà để người ta nương náu tâm hồn vào những ngày tháng cũ. Giữa dòng chảy cuồn cuộn của tân nhạc, tiếng hát của cô như một dòng sông hiền hòa, chở nặng phù sa văn hóa của miền Nam nước Việt, neo đậu lại trong lòng người nghe sự bình yên và nỗi hoài cổ da diết.

Tiếng ngâm mở lối vào miền hoài niệm

Điều khiến Hoàng Oanh trở nên độc tôn và sang trọng trong vườn hoa âm nhạc miền Nam chính là lối hát kết hợp với ngâm thơ. Trước khi giai điệu chính cất lên, người nghe thường được dìu dắt bằng những câu thơ ngâm ngợi, trầm buồn, như một nốt lặng để tâm hồn kịp lắng xuống.

Hãy nghe cách cô mở đầu cho nhạc phẩm Chuyện một chiếc cầu đã gãy. Không vội vã vào nhạc ngay, cô cất giọng ngâm đầy bi ai, khắc khoải, tái hiện cả một trời tang thương của xứ Huế năm nào:

“Cầu thân ái đêm nay gãy nhịp rồi

Nón bài thơ ai che lấp vành môi

Dòng nước Hương Giang trôi lững lờ

Mà người đôi bờ sao cách trở…”

Khi tiếng ngâm vừa dứt, không gian như chùng xuống. Những ồn ã phố thị lùi xa, chỉ còn lại ánh trăng, dòng sông và nỗi lòng quặn thắt của người lữ thứ. Cách cô nhả chữ, luyến láy trong các đoạn ngâm thơ là sự kết tinh của nghệ thuật diễn xướng dân gian, vừa có cái học thuật uyên bác, vừa có cái mộc mạc chân phương.

Gìn giữ âm sắc và niêm luật phương Nam

Hoàng Oanh không chỉ hát, cô đang làm công việc của một người bảo tồn văn hóa. Trong Chuyến đò vĩ tuyến, trước khi đi vào nỗi đau chia cắt đôi bờ, cô đã dùng điệu hò mái nhì, hò Huế để vẽ lên khung cảnh hiu hắt của dòng Bến Hải. Tiếng hò ơ cất lên cao vút rồi ngân dài, nghe xót xa như tiếng lòng của đất mẹ:

“Hò ơ…

Sông Bến Hải bên bồi bên lở

Cầu Hiền Lương bên nhớ bên thương

Cách chia mười mấy năm trường

Sông bao nhiêu nước…

Hò ơ…

Sông bao nhiêu nước, nhớ thương bấy nhiêu”

Qua tiếng hát Hoàng Oanh, hình ảnh người phụ nữ miền Nam hiện lên rõ nét với lòng thủy chung son sắt. Cô hát tiếng địa phương nhưng tròn vành rõ chữ, giữ trọn vẹn cái hồn cốt của ngôn ngữ Nam Bộ. Những từ ngữ mộc mạc được cô nâng niu, khiến người nghe cảm thấy như được trở về nhà, được nghe bà, nghe mẹ ru hời bên cánh võng.

Khúc hát thanh bình giữa miền hương đồng cỏ nội

Nhưng Hoàng Oanh đâu chỉ có những nỗi buồn thế sự. Tiếng hát cô còn giữ lại cho đời cả một bầu trời thanh bình, rực rỡ nắng ấm của miền Nam trù phú.

Ở mảng ca khúc này, giọng hát cô thoát khỏi vẻ u hoài thường thấy để trở nên trong trẻo, hân hoan lạ thường. 

Nghe cô hát Nắng đẹp miền Nam của nhạc sĩ Lam Phương, ta như thấy hiển hiện trước mắt khung cảnh làng quê bát ngát, nơi con người hòa ca trong niềm vui lao động và tình yêu quê hương dạt dào:

“Đây trời bao la ánh nắng mai hé đầu ghềnh

Lan dần tới đồng xanh, ta cùng đón hương thanh bình…

Đây quê hương thân yêu miền Nam

Nắng lên huy hoàng đẹp mùa vui sang…”

Những câu hát rộn rã ấy như những tia nắng mai ấm áp, xua tan đi màn sương ảm đạm của thời cuộc. Đó là tiếng lòng của người dân Nam Bộ hào sảng, luôn tin yêu vào ngày mai tươi sáng, nơi ruộng đồng lại xanh tươi và tình người lại nồng thắm. Nghe Hoàng Oanh hát khúc ca này, ta bỗng thấy lòng nhẹ nhõm, yêu đời và thêm yêu mảnh đất phương Nam hiền hòa, bao dung.

Ca từ như những bức tranh thủy mặc

Sự trân trọng tiếng Việt của Hoàng Oanh thể hiện rõ qua cách cô chọn bài và xử lý ca từ. Những bài hát cô chọn thường mang đậm tính văn học, và cô thường lồng ghép những câu ca dao, những ý thơ cổ điển vào phần trình diễn.

Như trong Ai ra xứ Huế, cô mượn ý thơ xưa để dẫn dụ người nghe vào vẻ đẹp trầm mặc của cố đô. Giọng ngâm dìu dặt, như sương khói lãng đãng trên mặt hồ Tĩnh Tâm:

“Gió đưa cành trúc la đà

Tiếng chuông Thiên Mụ, canh gà Thọ Xương”

Nghe Hoàng Oanh, ta như thấy lại cả một nếp sống, nếp nghĩ của người xưa. Cái cách người ta thương nhau cũng ý nhị, cách người ta buồn cũng thâm trầm. Cô đã làm công việc của một người bảo tàng văn hóa bằng chính giọng hát của mình, lưu giữ lại những ngôn từ đẹp đẽ, những điệu hò, câu lý và cả những rung cảm tinh tế mà nhịp sống hiện đại đôi khi đã vô tình lãng quên.

Hoàng Oanh không chỉ là một ca sĩ, cô là một biểu tượng của sự hoài niệm và gìn giữ. Tiếng hát ấy nhắc nhở chúng ta về cội nguồn, về vẻ đẹp của tiếng Việt và văn hóa miền Nam nhân hậu, phóng khoáng nhưng cũng đầy sâu lắng. Mỗi lần tiếng hát ấy vang lên, là một lần người nghe được trở về, được tắm mình trong dòng sông mát lành của kỷ niệm và tình tự quê hương.