By Andy On The Go

Cảm tác: Đời Gió Bụi – Nguyễn Phan Quế Mai

Khi trang sách cuối cùng của “Đời Gió Bụi” khép lại, tôi không thấy mình đang đứng ở điểm kết thúc, mà như đang đứng trước một cánh cửa vừa được mở toang. Ngoài kia không phải là tiếng súng đạn của một thời quá vãng, mà là tiếng thở dài nhẹ nhõm của những linh hồn đã tìm thấy lối về. Cuốn sách không chỉ là một tác phẩm văn học, nó là một hành trình thiền định đi xuyên qua những vết thương của lịch sử để chạm tới sự chữa lành.

Những hạt bụi giữa dòng thác lũ

Tiêu đề tiếng Anh là Dust Child, và tiếng Việt là Đời Gió Bụi. Cả hai cái tên đều gợi lên một nỗi buồn mênh mang, vô định. Trong văn hóa Việt Nam, “bụi đời” thường dùng để chỉ những kiếp người trôi dạt, bị lãng quên bên lề xã hội. Nhưng dưới ngòi bút trắc ẩn của Nguyễn Phan Quế Mai, những hạt bụi ấy không hề vô tri hay dơ bẩn. Chúng là những mảnh vỡ của những ngôi sao, lạc loài rơi xuống trần gian trong cơn bão táp của chiến tranh.

“Bụi đời – Dust of life. Tên gọi nghe sao mà xót xa, như thể sự tồn tại của họ chỉ là những hạt bụi vô hình có thể bị thổi bay bất cứ lúc nào.”

Tôi đã lặng người đi khi dõi theo bước chân của Phong – người đàn ông mang hai dòng máu, với làn da ngăm đen và đôi mắt chứa đựng cả một bầu trời u uẩn. Câu chuyện của Phong không chỉ là bi kịch của những đứa trẻ lai bị bỏ rơi sau năm 1975, mà là tiếng kêu cứu thầm lặng của quyền được làm người, quyền được có nguồn cội.

Đọc về Phong, tôi nhớ đến câu nói: “Chiến tranh không kết thúc khi tiếng súng ngừng nổ, nó chỉ chuyển từ chiến trường vào trong tâm trí con người.” Với những người như Phong, cuộc chiến ấy kéo dài đằng đẵng hàng chục năm, là cuộc chiến với sự kỳ thị, nghèo đói và nỗi cô đơn cùng cực khi không biết mình là ai, mình thuộc về đâu.

Những ngã rẽ của số phận và sự đánh đổi

Đan xen với hiện tại là quá khứ của Trang và Quỳnh – những cô gái quê mùa bị dòng đời xô đẩy vào chốn phồn hoa đô hội, rồi lạc lối trong những quán bar nhập nhoạng ánh đèn của Sài Gòn thời chiến.

Có lẽ, sẽ có ai đó trách cứ những lựa chọn của họ. Nhưng khi đặt mình vào vị trí của những cô gái trẻ ấy, giữa sự nghèo đói bủa vây và trách nhiệm gánh vác gia đình, lằn ranh giữa đúng và sai trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Quế Mai không phán xét. Cô viết về họ bằng một sự thấu cảm dịu dàng, như cách một người chị ôm lấy đứa em lầm lỡ. Cô cho ta thấy rằng, đằng sau lớp phấn son lòe loẹt kia là những tâm hồn đang run rẩy, những trái tim vẫn khao khát yêu thương và mơ về một mái nhà yên ấm.

Đọc những đoạn văn miêu tả tâm lý của Trang, tôi cảm nhận được sự giằng xé nội tâm dữ dội. Đó là cái giá của sự trưởng thành trong thời loạn, khi sự ngây thơ bị đánh đổi bằng những vết sẹo không thể nào xóa nhòa.

Hành trình của sự thứ tha và chữa lành

Nhưng “Đời Gió Bụi” không chỉ toàn màu xám xịt của khổ đau. Nếu chỉ có nỗi đau, cuốn sách sẽ nặng nề như chì. Điều khiến tác phẩm này trở nên lấp lánh chính là lòng bao dung và hành trình tìm kiếm sự tha thứ.

Đó là hành trình trở lại Việt Nam của Dan, cựu binh Mỹ, người đã bỏ lại quá khứ sau lưng để chạy trốn, nhưng chưa bao giờ thực sự thoát khỏi bóng ma của lương tâm. Sự trở về của Dan không chỉ là một chuyến đi địa lý, mà là một cuộc hành hương về miền tâm thức. Ông trở về để đối diện với chính mình, để tạ lỗi với mảnh đất và con người mà ông đã từng gây tổn thương.

“Forgiveness is not just saying sorry. It is the courage to face the broken pieces and try to put them back together, even if the cracks remain.”

“Sự tha thứ không chỉ là lời xin lỗi. Đó là lòng can đảm để đối mặt với những mảnh vỡ và cố gắng hàn gắn chúng, ngay cả khi những vết nứt vẫn còn đó”

Tôi đặc biệt xúc động trước cách các nhân vật đối xử với nhau ở cuối con đường. Không có hận thù cực đoan, chỉ có sự thấu hiểu rằng tất cả chúng ta dù ở bên này hay bên kia chiến tuyến, đều là nạn nhân của những bi kịch lớn hơn mình. Sự tha thứ trong Đời Gió Bụi không phải là sự ban ơn, mà là sự giải thoát. Khi ta tha thứ cho người khác, ta cũng đang tự cởi trói cho chính tâm hồn mình.

“Ta là ta ngàn Việt những dòng sông
Dẫu khúc khuỷu bờ dâu hay ghềnh xiết cũng chảy về lòng biển
Chảy về với cánh đồng lúa chín
Rặng tre nghiêng chiều
Bến nước nghiêng trăng
Và tất cả ta gọi tên Tổ quốc
Một Tổ quốc thiêng liêng màu sắc Việt
Luôn dâng đầy muôn nẻo bến bờ xa
Luôn dâng đầy muôn nẻo bến bờ xa…”
(Là Việt, NPQM)

Chất thơ trong hiện thực khốc liệt

Văn phong của Nguyễn Phan Quế Mai trong tác phẩm này vẫn giữ được nét đặc trưng: mượt mà, giàu hình ảnh và đậm chất thơ, ngay cả khi mô tả những hiện thực tàn khốc nhất. Cô không dùng những từ ngữ đao to búa lớn để lên án, mà dùng sự dịu dàng để xoa dịu. Những câu văn như những dòng nước mát lành, len lỏi vào những ngóc ngách khô cằn nhất của cảm xúc người đọc.

Cô viết về chiến tranh, nhưng lại làm tôi nhớ nhiều hơn về tình yêu. Tình yêu đôi lứa, tình mẫu tử, tình người trong hoạn nạn. Những cái nắm tay, những giọt nước mắt, những bức thư không bao giờ gửi… tất cả dệt nên một bức tranh nhân văn tuyệt đẹp.

Chúng ta đều là bụi, nhưng là bụi của những vì sao

Gấp lại cuốn sách, tôi ngồi lặng yên, để cho những cảm xúc lắng xuống như phù sa bồi đắp cho tâm hồn.

“Đời Gió Bụi” nhắc nhở tôi rằng, dù cuộc đời có vùi dập ta đến thế nào, dù ta có cảm thấy mình nhỏ bé và vô định như hạt bụi, thì trong sâu thẳm mỗi người vẫn lấp lánh một ánh sáng của phẩm giá và tình yêu thương.

Chúng ta có thể là những đứa con của bụi trần, nhưng chúng ta cũng là những đứa con của ánh sáng.

Cuốn sách này là một món quà dành cho những ai đang đi tìm sự bình yên sau những bão giông. Nó thì thầm với chúng ta rằng: Quá khứ là để trân trọng, không phải để giam cầm. Và ngày mai, mặt trời sẽ lại mọc, soi rọi lên những hạt bụi ấy, khiến chúng lấp lánh như kim cương.

“Nước mắt lặn vào trong
Để nụ cười nở trên môi
Dẫu đời là gió bụi
Ta vẫn là con người”

Sài Gòn, 20.12.2025