By Andy On The Go

Trong trí nhớ của tôi, Hong Kong thường xuất hiện bằng những lớp nhà chen chúc, bảng hiệu sáng cả đêm và các khối tháp kính trồi lên khỏi mặt đất như sóng. Nhưng nếu nhìn lệch đi một chút khỏi những nơi quen thuộc như Central hay Tsim Sha Tsui, bản đồ sẽ dẫn ta đến một dải bờ nước khác. Ở Sai Sha, giữa sườn núi xanh của Ma On Shan Country Park và mặt nước yên của Three Fathoms Cove, một khối kiến trúc mới vừa ló ra khỏi địa hình như một mảnh đất được nhấc lên, gấp lại, rồi dệt thành một ngôi làng treo. Đó là GO PARK Sai Sha, một tổ hợp thể thao và thương mại được thiết kế để người ta đến chơi, đến vận động, nhiều hơn là đến mua sắm.

Nơi núi và biển gặp nhau, người ta nâng mặt đất lên để chơi

Nếu chỉ đọc số, GO PARK Sai Sha là một tổ hợp khoảng 1,3 triệu feet vuông. Khoảng 300.000 feet vuông dành cho khối thể thao và thương mại, phần còn lại là công viên thể thao ngoài trời và các tiện ích mở rộng ra tới mép nước. Nhưng con số chỉ là nền. Điều thú vị nằm ở cách dự án khéo léo chèn mình vào giữa hai thế giới. Phía lưng là núi. Phía trước là vịnh nhỏ. Xung quanh là khu nhà ở mới.

Trọng tâm của khu là một quảng trường trung tâm. Hai bên là quán cà phê, nhà hàng, cửa hiệu. Nhưng thay vì dựng một khối hộp bao quanh quảng trường, kiến trúc ở đây trườn theo địa hình, chia thành nhiều lớp sân hiên, bậc thang, lối dạo. Từ bất cứ hướng nào đi đến, người ta cũng có thể lọt vào bên trong một cách tự nhiên. Cảm giác giống như họ không xây một tòa nhà trên đất, mà nâng chính mảnh đất ấy lên, gấp lại, đục thành những khoảng trống để con người luồn vào, ngồi xuống, chơi, ăn, xem và chạy.

Fabric landscape, khi kiến trúc giống một tấm vải dệt

Đội thiết kế dùng cụm từ “fabric landscape”, có thể hiểu là cảnh quan giống một tấm vải dệt. Nghe có vẻ trừu tượng, nhưng nếu nhìn vào hình từ trên cao, ta sẽ thấy rõ. Các mái hiên, sân thượng, dải bậc và đường dốc đan vào nhau giống như những sợi chỉ trên mặt vải.

Thay vì phân biệt rạch ròi giữa đất tự nhiên và khối nhà, toàn bộ khu phức hợp được xử lý như một loại địa hình mới. Mái nhà chính là công viên trên cao. Bậc thang trở thành chỗ ngồi xem bóng đá. Đường dốc biến thành lối chạy bộ và đường tản bộ. Cây mọc trên mái. Vườn trải dài trên nóc các khối thương mại. Các sân trong mở ra những khoảng trời bất ngờ giữa các tầng.

Ở Hong Kong, nơi không gian công cộng luôn là thứ xa xỉ, việc dùng kiến trúc để kéo thêm mặt đất lên không trung nghe rất hợp lý. Nó cho phép người ta có thêm lớp hiên, lớp sân, lớp đường đi, trong khi mặt đất dưới chân vẫn dành chỗ cho sân bóng, bãi cỏ và đường xe.

Lifted village, một ngôi làng trên cao cho người đi bộ

Ý thứ hai mà nhóm thiết kế nhắc tới là “lifted village”, ngôi làng được nâng lên. Nếu “fabric landscape” nói về bề mặt, thì “lifted village” nói về đời sống diễn ra trên bề mặt đó.

Ở nhiều làng núi quanh Hong Kong, nhà không dựng thành dãy thẳng mà bám theo triền dốc. Đường làng uốn theo sườn, càng đi càng cao. Hai bên là hiên, là thềm, là sân nhỏ. GO PARK Sai Sha học rất nhiều từ hình ảnh này rồi phóng to lên theo tỉ lệ của một tổ hợp thể thao và giải trí cho cả khu vực.

Một đường dốc chính chạy từ quảng trường tầng đất lên tới các khu sân thượng trên mái. Trên đường đi, nó liên tục mở ra các sân trong, hiên ăn uống, chỗ ngồi nghỉ. Các cầu bộ hành nối khối này với khối kia, giúp cư dân có thể đi xuyên từ khu ở sang khu chơi, xem, ăn mà gần như không phải chạm chân xuống mặt đường xe. Từ ngôn ngữ thiết kế, có thể thấy một sự ưu tiên rất rõ cho người đi bộ. Họ là nhân vật chính lang thang giữa các lớp hiên, dốc, cầu và sân. Xe cộ chỉ chạy vòng ngoài, nép dưới chân địa hình nhân tạo này.

Một buổi chiều dạo quanh công viên thể thao

Nếu tưởng tượng một buổi chiều ở GO PARK Sai Sha, trải nghiệm sẽ khác khá nhiều so với việc “vào mall” quen thuộc. Bước vào từ phía quảng trường trung tâm, có mùi cà phê, tiếng trò chuyện, ánh nắng tràn trên mặt đá. Lối dốc vắt ngang trên đầu, dẫn lên tầng trên. Từ một đoạn lan can, nhìn xuống thấy bọn trẻ đang leo vách đá ngoài trời. Bên cạnh là sân bóng mini. Xa hơn là đường chạy vòng quanh một mảng cỏ lớn.

Đi tiếp thêm vài nhịp dốc, ta bắt gặp khu chơi mạo hiểm cho trẻ em, góc tập golf, đường xe đạp chạy quanh mép công viên. Ở bên kia, những sân bóng rổ, tennis, padel, pickleball xếp thành từng cụm. Người tập luyện. Người chỉ đi ngang và ngắm.

Bên trong khối nhà, có nhà thi đấu đa năng khoảng hơn một nghìn chỗ dành cho các trận đấu, hòa nhạc, sự kiện cộng đồng. Cạnh đó là trung tâm bơi trong nhà, các phòng tập đa chức năng, khu thể thao chuyên biệt. Không gian thương mại len vào giữa, nhưng cảm giác không phải là một trung tâm mua sắm được gắn thêm vài sân thể thao, mà giống một công viên thể thao lớn. Trong công viên đó có những túi thương mại để người ta ăn uống, mua sắm nhẹ nhàng giữa các hoạt động.

Trên cùng, mái nhà biến thành vườn, trải dài như một công viên treo nhìn ra Three Fathoms Cove. Từ đây, cảnh quan mở ra cả núi và biển, cho ta một góc nhìn khác về Hong Kong, ít tháp kính hơn, nhiều đường dốc, mặt cỏ, nước và ánh sáng hơn.

Kiến trúc cho chuyển động, không chỉ cho bề mặt đẹp

Nhìn qua hình, rất dễ nhận ra kiểu đường cong đặc trưng của Zaha Hadid Architects. Các khối nhà trượt theo địa hình, gờ mái và ban công xếp lớp như những dợn sóng. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, ta sẽ bỏ lỡ phần quan trọng hơn. Toàn bộ cấu trúc được vẽ ra để phục vụ chuyển động.

Đường dốc chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó được đi bộ lên, chạy bộ xuống, đẩy xe nôi, đẩy xe lăn, dắt chó đi dạo, dắt con đi chơi. Một khu thể thao chỉ thực sự sống khi ngày nào cũng có người mồ hôi nhễ nhại trên sân, đám trẻ la hét ở khu playground, người lớn ngồi ghế đá xem một trận bóng phong trào. GO PARK Sai Sha có vẻ được thiết kế chính xác cho những chuyển động đời thường như vậy, chứ không phải chỉ để chụp hình từ trên cao.

Tôi đặc biệt thích cách họ xóa mờ ranh giới trong và ngoài. Nhiều không gian trong nhà được kết nối trực tiếp với sân ngoài. Lối đi luôn mở ra trời. Hiếm khi người ta bị nhốt hoàn toàn trong một hộp kín có điều hòa. Trong khí hậu ẩm nóng như Hong Kong, điều này đòi hỏi nhiều tính toán về bóng râm, thông gió và vật liệu. Nhưng bù lại, người sử dụng không bị cắt khỏi cảm giác mình đang ở bên cạnh núi và biển.

Một công viên tên “GO” và câu chuyện về không gian công cộng

Tên gọi “GO PARK” nghe đơn giản, nhưng hàm ý rất rõ. Đây là nơi để đi, để chuyển động. Không chỉ là đi shopping, mà là đi chơi thể thao, đi dạo, đi xem người khác vận động, đi để cơ thể và tâm trí thoát khỏi những mặt phẳng bê tông chật chội.

Ở nhiều thành phố châu Á, thế hệ chúng ta lớn lên với ký ức rất khác về “sân chơi”: một khoảng đất trống ven sông, bãi đất sau dãy nhà, góc sân trường vào giờ nghỉ. Những nơi đó hiếm khi có thiết kế kiến trúc, nhưng lại chứa đầy ký ức về bóng, mồ hôi, tiếng cười, những lần té trầy gối.

GO PARK Sai Sha đặt ra một câu hỏi ngược. Nếu một thành phố có đủ nguồn lực để đầu tư nghiêm túc cho không gian thể thao và công cộng, liệu nó có thể làm điều đó mà vẫn giữ được tinh thần “bãi đất trống” dễ gần hay không. Từ góc nhìn bên ngoài, tôi thấy dự án này như một thí nghiệm. Người ta dùng kiến trúc quy mô lớn để nâng cấp hạ tầng thể thao, nhưng vẫn cố gắng giữ nó thân thiện, mở, có chỗ cho việc chơi tự phát và việc tập luyện nghiêm túc cùng tồn tại.

Câu chuyện này không chỉ dành cho Hong Kong. Nó gợi cho tôi nghĩ về các khu đô thị mới ở Việt Nam, nơi sân bóng bị đẩy ra ngoại vi, công viên bị chia nhỏ, trẻ con chơi trong trung tâm thương mại. Khi nhìn những đường dốc và sân thượng của GO PARK Sai Sha, tôi tự hỏi nếu có cơ hội vẽ lại một khu thể thao cho một khu dân cư, mình sẽ ưu tiên ai trước. Người đi bộ hay xe. Trẻ con hay bãi đỗ. Cây xanh và bóng râm hay mặt sàn lát gạch thẳng tắp.

Có lẽ, những dự án như GO PARK Sai Sha quý ở chỗ đó. Nó cho ta một hình dung cụ thể để tranh luận, để mơ mộng, để mang về soi lại những khu phố của chính mình. Không phải để sao chép hình thức đường cong, mà để học cách đặt câu hỏi về không gian công cộng và những chuyển động hàng ngày của người sống trong thành phố.

Nguồn tham khảo
https://www.dezeen.com/2025/07/29/go-park-sai-sha-hong-kong-zaha-hadid-architects/
https://www.zaha-hadid.com/architecture/go-park-sai-sha/
https://parametric-architecture.com/zaha-hadid-architects-go-park-sai-sha
https://www.designboom.com/architecture/topography-woven-terraces-zaha-hadid-architects-go-park-sai-sha-hong-kong-07-28-2025
https://www.aiahk.org/events/go-park-sai-sha-public-realm-and-architecture-tour
https://www.saint-gobain.hk/en/case-study/go-park-sai-sha
https://www.timeout.com/hong-kong/things-to-do/go-park-sai-sha-hong-kong-guide