By Andy On The Go

Tôi gặp Thảo không phải ngoài đời, mà gặp chị qua những bức ảnh trong một triển lãm đầu tay. Căn phòng treo kín những khung hình. Tên triển lãm là một con số rất cụ thể nhưng điều còn lại trong tôi sau buổi chiều hôm đó lại rất mơ hồ: cảm giác về một người đàn bà đang đi rất xa để quay về rất gần.

Trong ảnh của chị, “tôi” không xuất hiện theo kiểu selfie hay chân dung cận mặt treo giữa phòng. Nhưng cái tôi của Thảo thì ở khắp nơi: trong cách chị đứng về phía những người lặng lẽ giữa miền đất xa; trong việc chị chọn một bếp lửa, một ô cửa, một góc giường… thay vì những gì dễ gây ấn tượng; trong việc chị để cho tự do, bình yên và bản hùng ca của mỗi vùng đất trở thành tên gọi cho chính những vùng cảm xúc bên trong mình.

Đó không phải là kiểu ẩn mình. Ngược lại, đó là cách một người đàn bà dám đưa đời sống riêng tư của mình lên tường, nhưng bằng một ngôn ngữ rất tiết chế: cảnh, ánh sáng, con người, chi tiết. Không lời độc thoại, nhưng ai cũng cảm được chị đang tự kể chuyện mình. Tôi gọi đó là cách một người đàn bà hiện diện mà không cần xuất hiện.

Những vùng đất bên ngoài và căn phòng bên trong

Nhìn qua, người ta bảo: “Chị ấy đi nhiều thật.” Núi, sông, tuyết, đồng cỏ, bão cát, thảo nguyên, những mái nhà lạ. Nhưng càng đi dọc các bức ảnh, tôi càng thấy rõ:
các vùng đất ấy chỉ là cái cớ.

Thảo không chụp “một quốc gia”, “một địa danh”. Chị chụp ánh sáng vừa kịp chạm lên cái cốc đặt trên bàn gỗ; làn khói mỏng từ bếp lửa trong một căn nhà xa lạ; đôi ủng để cạnh nhau ngoài cửa; một sợi dây phơi áo bay khẽ trong gió lạnh.

Những chi tiết nhỏ ấy, nếu đứng một mình ngoài đời, ta dễ lướt qua. Vậy mà trong khuôn ảnh của chị, chúng bỗng trở thành những cái chốt để tâm mình neo lại.

Tôi đứng lâu trước một khung hình chụp cánh cửa khép hờ. Không biết đó là sáng hay chiều, mùa đông hay mùa hè. Chỉ thấy có thứ ánh sáng dịu của lúc ngày chưa bắt đầu rõ ràng, hoặc sắp kết thúc. Mà chẳng phải, những đoạn đời ta dễ yếu lòng nhất cũng nằm ở hai rìa như thế sao?

Có cái gì đó rất lạ trong cách chị nhìn thế giới: không giật mình trước sự hùng vĩ; không phô trương trước cái đẹp ngoạn mục mà bình tĩnh đặt mắt vào những khoảng lặng mà nếu không có máy ảnh, chính ta cũng chẳng buồn nhớ.

Tôi bỗng hiểu: chị không rong ruổi để săn cảnh, chị đi xa để tìm ra những căn phòng nhỏ bên trong. Nhiếp ảnh, với Thảo, giống như việc mở cửa sổ cho căn phòng đó có thêm chút không khí mới nhưng đồ đạc, ký ức, ánh sáng trong phòng vẫn là của riêng chị.

Rong ruổi để kịp buồn, kịp vui, lắng lòng mình lại

Có một đoạn tường treo toàn những tấm ảnh tưởng như “chẳng có chuyện gì”: một chiếc ghế trống; mảnh rèm cửa hắt bóng; mặt bàn còn vệt nước trà; con đường vắng không người, chỉ có mây trôi trên đỉnh núi.

Nếu bạn đang vội, bạn sẽ đi ngang rất nhanh. Còn nếu dừng lại, bạn sẽ thấy một kiểu mệt mỏi rất quen: mệt mỏi của những người tưởng như đã “ổn hết” trong công việc, trong cuộc sống, nhưng bên trong lại có những khoảng rỗng không gọi tên được.

Tôi tưởng tượng Thảo, trong những chuyến đi đó, cũng phải mang theo không ít thứ:

Những deadline cũ chưa nguội,

Những dự án dang dở,

Những mối quan hệ chẳng biết nên giữ hay buông,

Những đêm thức khuya vì công việc đã trở thành một phản xạ.

Nhưng khi cầm máy lên, chị chọn không chụp những thứ gây ồn: không festival, không đám đông, không bảng hiệu. Chị chụp những gì giúp chị kịp buồn, kịp vui, kịp mềm.

Điều làm tôi nể nhất không phải kỹ thuật, mà là sự thành thật: nhiếp ảnh với Thảo không phải phông nền để chị “làm mới hình ảnh bản thân”, cũng không phải một thú chơi sang trọng. Nó giống cách chị tự cho phép mình yếu một chút, thở chậm một chút, cô đơn một chút mà không cần xin phép ai.

Khi Thảo chạm vào “ĐỎ”: ngọn lửa nhỏ trong những khung hình

Nếu 224byTranThanhThao là nơi Thảo lần đầu mở hết cửa căn phòng bên trong mình, thì ĐỎ: Unlimited Red lại giống như khoảnh khắc chị bật đèn lên và chọn một gam màu để soi lại tất cả: màu đỏ.

Trong triển lãm này, Thảo không dùng đỏ như một cú “lao vào mắt” người xem. Màu đỏ trong ảnh chị thường xuất hiện như một ngọn lửa nhỏ: một mảng tường, một chi tiết trên vật dụng, một vệt vải, một dấu hiệu rất khẽ giữa đời sống thường ngày. Thế giới nhiếp ảnh của chị vốn đã quen với những khung cảnh giản dị, những chuyển động tinh tế của đời sống; khi bước vào ĐỎ, những điều ấy chỉ… nóng lên thêm một vài độ.

Đọc chia sẻ của Thảo, tôi hiểu vì sao: chị nói mình yêu tất cả các màu, nhưng đỏ luôn làm chị ấn tượng đặc biệt, nó gợi sự ấm áp, nồng nhiệt, và trong đầu chị, đỏ luôn gắn với hình ảnh ngọn lửa sống động, tràn đầy năng lượng.

Nhìn ảnh, tôi thấy rõ: đó không phải là ngọn lửa thiêu rụi, mà là ngọn lửa giữ ấm. Một vệt đỏ nhỏ len vào cảnh tưởng như trung tính chính là cách chị đặt lại câu hỏi với mình và với người xem: “Giữa tất cả những mệt mỏi, cái gì vẫn còn đủ ấm để mình bấu víu?”

Đi giữa không gian ĐỎ, tôi có cảm giác mình đang đi giữa những dấu chấm than màu đỏ trên dòng nhật ký bằng hình ảnh của Thảo: Có bức như ghi lại một khoảnh khắc bình yên thoáng qua, có bức căng hơn, như một dòng cảm xúc không chịu ở yên trong lòng. Sắc đỏ ở đây, với chị, không phải trò chơi thị giác, mà là cách đặt tên cho sức sống còn sót lại bên trong một người đã đi qua rất nhiều bão nghề, bão đời. Và khi đứng nhìn, người xem như tôi tự nhiên cũng bị kéo vào câu hỏi mà triển lãm gợi ra: “Rốt cuộc, Đỏ trong mình là gì?”

Có khi, đó không phải là thành công, không phải là chiến tích, mà đơn giản chỉ là một chút can đảm để vẫn tiếp tục dịu dàng với thế giới này.

Ủi an không phải là trốn chạy

Nhiều người hay sợ chữ “an ủi”, vì nó nghe như đang thua cuộc, đang cần người khác vỗ về. Nhưng khi đi hết một vòng triển lãm, tôi thấy ủi an trong thế giới của Thảo không hề yếu đuối.

Ủi an ở đây là khi nhận ra mình đã đi quá nhanh; chấp nhận là có những nỗi buồn mình chẳng sửa được; biết ơn những khoảnh khắc bình yên rất nhỏ giữa đời sống ồn.
Trong không gian đó, giữa những khung hình từ nhiều vùng đất khác nhau, tôi thấy hiện ra một trạm nghỉ cho người lớn: nơi ta không bị hỏi “dạo này có thành công không?”; không bị chụp vào khung “chị này làm creative, chị kia làm business”; không phải chứng minh mình mạnh mẽ.

Chỉ cần đứng đó, im lặng nhìn, và để cho một chi tiết nào đó trong ảnh chạm nhẹ vào mình. Có thể là mái nhà lợp tôn cũ giống nhà bà ngoại, có thể là triền dốc làm mình nhớ đến con đường tuổi thơ, có thể là cái bóng người đi lẻ loi mà ta từng bắt gặp trong chính mình.

Ủi an, như vậy, không phải là trốn chạy khỏi đời sống. Nó là cách ta quay lại với đời sống khi đã thở đều hơn. Và tôi nghĩ, nhiếp ảnh với Thảo chính là nhịp thở đều đó.

Nhìn ảnh Thảo chụp thấy mình cũng muốn dịu lại

Ở cuối phòng, có vài bức ảnh khiến tôi có cảm giác “chị đang quay lưng lại với máy ảnh”. Không phải theo nghĩa chữ, mà là cảm giác: người cầm máy đặt cái tôi của mình thấp xuống để nhường chỗ cho thế giới phía trước; không cần chứng minh “tôi đã đi đây, tôi đã tới đó”, chỉ cần biết “tôi đã thật sự có mặt ở nơi này, trong khoảnh khắc này”.

Người đàn bà rong ruổi tìm ủi an qua nhiếp ảnh với tôi chính là người dám thừa nhận rằng mình cũng mệt, cũng chênh vênh, cũng cần một nơi để dựa, và thay vì đòi người khác phải cho mình chỗ dựa, chị tự lặng lẽ đi tìm nó trong những khung hình. Điều lạ là, khi nhìn những bức ảnh ấy, tôi một kẻ ngoại đạo cũng thấy mình được dựa ké. Không ai ôm ai, không có câu chữ triết lý nào treo lên tường. Chỉ có hình, có sáng, có tối, có khoảng trống. Nhưng có lẽ, an ủi lớn nhất trong thời người ta dễ kiệt sức, lại đến từ những thứ rất nhỏ như thế: một cánh cửa khép hờ; một chiếc ghế còn ấm chỗ ngồi; một bếp lửa trong nhà người lạ hay đơn giản là cái cách một người đàn bà nhìn thế giới bằng ánh mắt chưa chịu chai sạn.

Ra khỏi triển lãm, Sài Gòn vẫn ồn. Nhưng trong đầu tôi, vẫn còn lơ lửng một câu, như thể chị đang nói với chính mình và với những người trạc tuổi chị:

“Mình có thể đi xa, làm nhiều, cố gắng, tranh đấu…nhưng cuối cùng, cũng cần một nơi đủ yên để trái tim kịp dịu xuống.”

Với Thảo, nơi đó nằm trong những tấm ảnh. Còn với tôi, buổi chiều đi cùng chị qua là một lời dịu dàng “…biết đâu, mỗi đứa trong chúng ta cũng sẽ phải tìm cho mình một cách bất kể đó là nhiếp ảnh, là viết, là nấu ăn hay chỉ là một thói quen nhỏ để rong ruổi mà vẫn giữ được một chỗ ủi an bên trong…”

Andy On The Go