By Andy On The Go

Tôi đọc hai cuốn như đi dọc hai bờ của một dòng sông. Một bờ là Linh Sơn, nơi “ta” và “mi” ngồi đối diện, dò từng câu hỏi nhỏ trong lòng. Bờ kia là Đường xa nắng mới, nơi gió, bụi, độ cao và những cái dốc thật sự đặt chân tôi vào nhịp đi của người hành hương. Dòng nước ở giữa chính là tôi của hiện tại, khi vừa muốn hiểu tâm trí mình, vừa muốn bước ra ngoài để kiểm chứng sự hiểu đó. Mỗi trang sách giống như một khúc quanh. Có khúc yên, có khúc xoáy, có bến phà đợi lâu đến mức nghe rõ tiếng hơi thở. Rồi tôi nhận ra, hai bờ tưởng xa mà thật ra đang nói cùng một chuyện: Đi, để trở về.

Linh Sơn dạy tôi một cách trò chuyện. Không còn phán xét vội. Có lúc “ta” giữ kỷ luật, nhắc giờ giấc, giữ nề nếp. Có lúc “mi” nới cho tôi một khoảng mềm, nhắc tôi đừng tự nặng lời. Khi hai giọng chịu ngồi lại, một vệt sáng nhỏ hiện ra. Tôi đem cách ấy vào nhật ký. Hỏi một câu, đáp một câu, tranh luận cho tới khi mệt, rồi buông. Điều kỳ lạ là khi không cố tìm kết luận, câu trả lời thường tự nổi lên. Như sỏi lắng xuống sau một vũng nước bị khuấy. Từ đó, mỗi ngày tôi đều có một phiên nhỏ cho “ta” và “mi”, không dài, chỉ vừa đủ để nghe kỹ hơn một chút.

Thiên nhiên trong Linh Sơn không phải phông nền. Con sông, dải rừng, bậc đá chùa, một con đường tróc gạch ở thị trấn nhỏ. Những chấm nhỏ ấy đánh thức mùi lá mục, tiếng nước, bóng người. Tôi đọc và nhớ những buổi sáng lạnh trong các chuyến đi của mình. Nhớ một bến phà im vắng, tiếng gà báo sáng rơi xuống mặt sông như viên sỏi. Những chi tiết ấy không làm lớn câu chuyện, nhưng giúp tôi chạm được vào một thứ rất mảnh. Đó là cảm giác được sống trọn ở một chỗ nhỏ, trong một quãng thời gian ngắn, nơi tôi không cần chứng minh gì với ai. Tôi gấp sách, thấy lòng dịu lại.

Càng đọc càng rõ, hành hương không chỉ là chuyện đi xa. Nó là phương pháp làm việc với tâm trí. Ta rời thành phố ồn ã của thói quen, đi qua những làng mạc của ký ức, rồi dừng ở một ngôi miếu mang tên câu hỏi cũ. Mình thật sự cần gì. Mình muốn sống theo cách nào. Linh Sơn không hứa ban cho tôi một đáp án cuối cùng. Nó chỉ nắm tay tôi băng qua từng khúc đường. Khi không chắc, đi thêm một đoạn. Khi mệt, ngồi lại. Khi sợ, gọi đúng tên nỗi sợ. Tôi thấy núi dần hiện lên không phải ở trước mặt, mà trong ngực. Vừa nhô lên rất nhẹ, vừa chắc như một dấu mốc riêng.

Đường xa nắng mới thì mở một bản đồ ngoài đời. Nguyễn Tường Bách kể lại những con đường từ Tây sang Đông, các thánh tích Phật giáo, những ga tàu, thị trấn, cuối cùng là Kailash. Có gió thật, trời thật, dốc thật, đoàn người thật. Những trang ấy không hề phô trương. Ông cứ bước, cứ quan sát, ghi lại. Tôi đọc và nhận ra sức mạnh của nhịp đi chậm. Không tranh thắng với độ cao. Không cưỡng tốc độ của cơ thể. Khi mây tan tạm, núi hiện ra rõ hơn, không phải vì ta giỏi hơn hôm qua, mà vì ta bỗng đồng ý sống chậm đúng bằng nhịp của chính mình. Sự đồng ý ấy là một bước rẽ quan trọng.

(Day and Night, 2007)

Có một điều cả hai cuốn cùng nói mà không cần hô khẩu hiệu. Đi là phương pháp sống. Bước một bước ngoài cảnh giới, tỉnh một phần trong tâm giới. Linh Sơn cho tôi chiếc la bàn nội tâm bằng cuộc đối thoại “ta” và “mi”. Đường xa nắng mới cho tôi con đường có thật để chiếc la bàn ấy hoạt động. Khi mang la bàn đi trên đường núi, hoặc qua một con đèo lộng gió, tôi phát hiện những biến chuyển rất nhỏ trong tâm. Một tiếc nuối vụt qua rồi tắt. Một cơn sợ bùng lên rồi nguội. Một niềm vui nhẹ, như một vệt nắng ngang lòng bàn tay. Tôi hiểu tại sao người ta gọi là hành hương. Không phải lên đường để chạm vinh dự, mà để thấy sự sống chảy trong mình.

Hai cuốn cũng nhắc tôi về tự do theo một cách bình tĩnh. Trong một thế giới nhiều tiếng ồn, giữ cho mình một khoảng lặng đã là can đảm. Nguyễn Tường Bách chọn cách đi, gắng đi cho trọn từng ngày. Cao Hành Kiện chọn cách nói, gắng nói cho thành thật từng câu. Cả hai đều bền bỉ. Bền bỉ là thứ ít được ca ngợi, nhưng chính nó làm nên thay đổi dài hạn. Từ đó, tôi sửa những kỳ vọng quá nhanh dành cho bản thân. Thay vì đòi một cú lột xác, tôi chọn một chuỗi điều nhỏ, đều và đủ. Mỗi sáng hỏi mình một câu. Mỗi chiều chốt lại một câu. Giữ một khoảng lặng ngắn để ngó lại lòng.

Tôi từng tin vào các mốc. Mốc sự nghiệp, mốc tuổi, mốc nơi chốn. Hai cuốn sách giúp tôi đặt lại cách dùng mốc. Mốc để mắt khỏi lạc, không phải để tự đẩy mình chạy. Mốc để biết đã đi được bao xa, không phải để tự nặng lời khi chậm hơn ai đó. Khi nghĩ như vậy, con đường bỗng thân hơn. Cái dốc ngập nắng giữa buổi trưa không còn đe dọa. Một ga tàu vắng vào chiều muộn bỗng trở thành món quà. Trong một buổi đọc, tôi chợt nhớ một lối mòn ở quê. Hóa ra, núi trong lòng có thể hiện lên ngay khi tôi đứng trong nhà, chỉ cần tôi thở chậm và gọi tên những thứ mình thực sự quý.

Tôi tập sống theo một nhịp đơn giản. Buổi sáng, hỏi: hôm nay mi cần gì. Không cần lớn. Chỉ cần đúng. Một cốc nước ấm. Mười lăm phút ngồi yên. Một tin nhắn gửi cho người bạn lâu ngày không gặp. Buổi chiều, đáp: hôm nay ta đã đi được bao nhiêu. Không so sánh. Chỉ ghi nhận. Tôi thấy mình đỡ khắt khe và lại chăm chỉ hơn. Đó có thể là tác dụng lạ lùng nhất của việc đọc. Không cho tôi một lệnh phải, mà mở ra một cách muốn. Sự muốn ấy sinh ra sức bền. Sức bền nuôi đường dài.

Nếu gọi tên điều chung nhất giữa Linh Sơn và Đường xa nắng mới, tôi sẽ chọn chữ cầu. Cầu rất mảnh nối giữa thế giới bên ngoài và bên trong. Bước qua cầu không có pháo hoa. Chỉ có gió, nước, tiếng chân, sự kiên nhẫn. Nhưng chính những thứ nhỏ nhoi ấy giúp ta xoay người, đặt lại hướng, rồi tiếp tục. Tôi nghĩ về Sài Gòn, về những con hẻm vẫn còn ẩm mát dù trưa gay gắt. Nghĩ về một chuyến đi sắp tới, không nhất thiết phải xa. Có thể là một bến phà gần, một ngôi chùa nhỏ, một con đường rợp lá. Chỉ cần tôi đi với chiếc la bàn mà tôi đã học cách giữ.

Với tôi, Đi cho đến khi tiếng ồn rơi bớt. Ngồi cho đến khi câu hỏi tự lộ mặt. Nhìn cho đến khi một ngọn núi khẽ nhô lên trong ngực. Khi đó, dù ở Kailash hay ở hiên nhà, tôi vẫn biết mình đang ở trên đúng con đường của mình.

Sài Gòn, 31.10.2025