By Andy On The Go

Hãy nghĩ về viên ngọc. Không phải thứ lấp lánh. Là lớp xà cừ âm thầm bồi đắp. Bảo tàng của Ando ở Dubai chính là lớp bồi ấy, dành cho ánh sáng trú ngụ. Trên mặt nước mặn của Dubai Creek, một khối trắng xoắn nhẹ như vỏ sò được nâng trên bệ tròn. Ở thành phố quen nói bằng thẳng đứng và tốc độ, Ando chọn một đường cong và hơi thở chậm.

Andy On The Go

Hình dáng của gió và nước

Công trình năm tầng quấn xoắn quanh một trục rỗng. Mặt đứng trắng mịn, rải những ô cửa tam giác như thang âm cho ánh sáng chơi suốt ngày. Từ xa, khối nhà giống một lớp xà cừ phản chiếu bầu trời. Lại gần, đó là bề mặt biết thở, khi nắng sa mạc liên tục đổi sắc trên từng cạnh nhỏ. Tòa nhà được đặt trên một bệ tròn vươn ra mặt nước. Kiến trúc không vươn lên để khoe chiều cao, mà cúi xuống soi mình vào sóng. Cảm giác đầu tiên không phải choáng ngợp, mà là được bao quanh bởi gió và nước.

Ánh sáng biết nói

Bên trong, ánh sáng là ngôn ngữ. Các phòng trưng bày ở tầng một và hai nhận ánh từ giếng trời tròn, rọi xuống như tia phản chiếu trong lòng ngọc trai. Ando không chiếu sáng vật thể, ông để ánh sáng tự kể câu chuyện của mình. Lúc dịu, lúc căng, lúc mất tăm trong một khoảnh tối rồi bất chợt hiện ra ở một góc tường xa. Trên đỉnh, khung kính cao suốt trần mở ra sân hiên nhìn toàn cảnh vịnh. Ở đó, gió và nước trở thành hai nhạc công thầm lặng, thổi vào kiến trúc một điệu chậm bền.

Giữa sa mạc, một khoảng thở

Dubai là thành phố của những mặt kính lóa mắt và nhịp di chuyển không dừng. DUMA giống một hơi thở dài chen vào chuỗi nhịp gấp gáp ấy. Nó không phô trương. Không tìm gây choáng. Nó mời người ta đi chậm. Đi theo hành lang xoắn, dừng dưới vệt sáng tròn, nghe tiếng nước đập vào bệ đỡ. Đứng ở trung tâm, ta nhận ra mình đang đứng trong một hình tròn không có điểm bắt đầu hay kết thúc. Cảm giác thời gian giãn nở, như khi cầm một hòn sỏi mát trong lòng bàn tay đang run.

Tadao Ando và phép vẽ bằng khoảng trống

Ando luôn dùng khoảng trống để vẽ hình. Từ Church of the Light đến Naoshima rồi Museo San, ông kiên trì một nguyên tắc: kiến trúc không cần cao, chỉ cần sâu. DUMA là một chương tiếp của nguyên tắc ấy, được viết ở một khí hậu khác. Sau hang động bê tông cho Antony Gormley ở Hàn Quốc và bảo tàng hình học ở Uzbekistan, ông mang sự tĩnh lặng Nhật Bản đến vùng Ả Rập. Ở đây, ánh sáng khắc nghiệt trở nên dịu. Nước mặn trở thành tấm gương hiền.

Viên ngọc trong lòng sa mạc

Điều chạm vào cảm xúc không nằm ở quy mô, mà ở cách công trình đặt mình vào giữa những đối cực. Nóng và mát. Ồn và tĩnh. Hiện đại và nguyên sơ. Nó cho thấy kiến trúc không cần nói lớn để được lắng nghe. Chỉ cần khẽ chạm vào nước, vào ánh sáng, vào nhịp tim của con người. Khi rời khỏi bảo tàng, có thể ta không nhớ hết các chi tiết. Nhưng ta sẽ nhớ cảm giác ấy: một viên ngọc lấp lánh không vì ánh sáng bên ngoài, mà vì nó tự tỏa sáng từ bên trong.

Link gốc: https://www.dezeen.com/2025/10/28/dubai-museum-of-art-tadao-ando/