Cảm nhận sau khi đọc các tác phẩm của nhà văn Han Kang
By Andy On The Go

Tôi bắt đầu từ Người ăn chay. Những trang đầu như một tiếng kéo rèm chậm. Ánh sáng không hẳn dịu, là thứ ánh sáng phơi bày. Câu chuyện mở ra bằng một quyết định nhỏ, ngừng ăn thịt, nhưng cảm giác trong tôi lại rung lên như đứng trước một vết nứt lớn. Tôi thấy khó chịu ở dạ dày khi thân thể Yeong-hye bị soi xét, bị đưa tay vào sắp đặt. Càng đọc, sự khó chịu biến thành bất an. Tôi nhìn lại những thói quen tưởng vô hại: một lời giục phải ngoan, một câu khen chỉ khi người khác đúng hình dung của mình. Và rồi là nỗi rợn. Khát vọng trở thành cây của Yeong-hye không còn kỳ quặc, nó giống một ước muốn trốn khỏi hệ thống gây thương tổn. Tôi khép sách giữa chừng vài lần để thở. Trong tim có một câu hỏi lặp lại: để vô hại, tôi đã xóa bao nhiêu phần người của mình và của ai khác.

Sang Bản chất của người, cảm xúc đổi nhịp. Ở đây không còn là phòng khách với những lời nói chìm nổi, mà là quảng trường, là nhà xác, là những giọng nói bị cắt giữa chừng rồi được gọi lại bằng chữ. Tôi đọc như đi qua một lễ tưởng niệm không kèn trống. Mỗi chương là một ngọn nến. Có lúc ngọn nến bùng lên giận dữ, có lúc chỉ run rẩy trong gió lạnh của nỗi sợ. Tôi nghe rõ một thứ âm thanh dội ngược, tiếng của phẩm giá khi bị chà xát vẫn không chịu tắt. Nỗi đau ở quy mô tập thể làm lồng ngực tôi nặng hơn, nhưng cũng làm cho mắt tôi sáng hơn theo kiểu cay xè. Tôi nhận ra sự tàn nhẫn không phải lúc nào cũng đến từ ác ý cá nhân. Nó đến từ những cái nhún vai, những mệnh lệnh được coi là bình thường, những bộ máy cần người im. Đọc đến nửa, tôi thấy mình đứng giữa hai cảm xúc không dung hòa: phẫn nộ và thương xót. Tôi để chúng cùng tồn tại, vì dường như chỉ thế mới giữ lại được sự thật của ký ức.

Tôi tìm đến Trắng như tìm một căn phòng có cửa sổ mở ra trời sớm. Nhịp tim hạ xuống ngay từ những trang đầu. Han Kang đặt trước mặt tôi những vật thể trắng, nhỏ và gần tay: băng, khăn, muối, sữa, hơi sương. Mỗi mảnh viết là một nghi thức thì thầm. Tôi đọc chậm, gần như nghe thấy tiếng giấy khẽ động dưới ngón tay. Thay vì kể, tác giả chạm. Thay vì phân tích, tác giả đặt tên thật đúng và để yên ở đó. Điều lạ là càng ít lời, tôi càng thấy lòng mình được khâu lại. Tôi nhớ những mất mát của mình, những cuộc chia tay đã không biết xếp vào đâu. Trong không gian trắng ấy, nỗi buồn không biến mất, nó đổi trạng thái, từ gồ ghề thành phẳng mịn đủ để đặt tay lên. Hankang cho một bài học: chăm sóc những gì mong manh bằng sự chú tâm, không ồn ào.

Nếu gộp lại, ba cuốn đưa tôi đi qua một đường cong cảm xúc. Người ăn chay đặt câu hỏi về sự vô hại ở phạm vi riêng tư, kéo tôi vào vùng rối bời giữa tự do của một thân thể và kỳ vọng của xã hội. Bản chất của người mở rộng câu hỏi đó ra lịch sử, để thấy bạo lực không chỉ mang gương mặt cá nhân mà còn mang cấu trúc. Trắng dạy tôi bài học của chăm sóc và tiếp tục, như một nghi lễ phục hồi sau khi đã nhìn thẳng vào đổ vỡ.
Trên đường cong ấy, thân thể là trung tâm. Thân thể bị kiểm soát, bị thương, được đặt lên bàn mổ của ký ức, rồi được phủ một lớp vải trắng để tĩnh lại. Tôi đi từ cảm giác ngứa ran khó chịu, sang tức ngực và cay mắt, rồi hạ xuống một cái thở dài ấm.

Từng cuốn giữ lại trong tôi một câu hỏi riêng. Sau Người ăn chay: tôi đã yêu cầu ai đó trở thành phiên bản vừa ý mình đến mức nào. Sau Bản chất của người: tôi đang thừa kế những ký ức tập thể nào và có trách nhiệm kể chúng ra sao. Sau Trắng: tôi có thể chăm một điều nhỏ nào trong ngày hôm nay để thấy đời bớt gồ ghề.

Ba cuốn sách, bằng ba con đường khác nhau, đều đưa tôi về điểm đó. Không phải sự yên của lãng quên, mà là sự yên sau khi đã gọi đúng tên nỗi đau, đã nhìn kỹ vào những cơ chế gây hại, đã dám nói không với những thói quen làm tổn thương.

Tôi giữ bên mình vài điều rất nhỏ: Nói ít đi khi không cần, lắng nghe kỹ hơn khi ai đó đang đặt tên cho nỗi buồn của họ, trả lại quyền im lặng cho một người không muốn giải thích. Và tập trở nên vô hại hơn một chút, không phải bằng cách rút khỏi đời, mà bằng một cử chỉ cụ thể: một lời xin lỗi đúng lúc, một khoảng lùi cho người khác thở, một tấm lòng đủ trắng để đặt nỗi đau xuống mà không phán xét.

Tôi nghĩ đó là mạch cảm xúc Han Kang đã gieo. Đi qua rối bời, băng qua phẫn nộ, dừng ở chăm sóc. Ở điểm dừng ấy, ta không đổi thế giới ngay, nhưng ta đổi được chất của cái chạm. Và đôi khi, chỉ cần chất của cái chạm đổi khác, một phần nhỏ của thế giới đã dịch chuyển.

Sài Gòn, 04.11.2025