by And On The Go

Tôi đến Kansai giữa mùa nắng. Osaka đổ lửa, Kyoto ươm vàng, Kobe và Awaji thở gió mặn. Bước qua những công trình của Tadao Ando, tôi nghĩ mình đã đi vào một cuốn nhật ký viết bằng ánh sáng.
Ở Children’s Book Forest, khe sáng xiên qua bê tông trần. Ở Church of the Light, một vệt thập rạch đôi bóng tối. Ở Water Temple, hồ sen oval dẫn xuống chính điện đỏ. Và ở Sayamaike, màn nước rì rầm vừa làm mát vừa kể câu chuyện ngàn năm.
Mỗi công trình là một nhịp nén rồi mở. Tôi bị buộc phải chậm lại, ngồi xuống, nghe tiếng gió và nước, nhìn ánh sáng đổi màu.

Tôi chưa bao giờ đặt chân đến Mexico, chưa từng đi qua Casa Gilardi hay Capuchinas Chapel. Nhưng khi ngồi ở bên hiên của Hyogo Prefectural Museum, nơi gió vịnh Kobe ùa vào, tôi chợt nhớ những tấm hình của Luis Barragán mà tôi từng lật xem.

Barragán House, Mexico City, 1948. View of the roof terrace in the late 1960s. Photo Armando Salas Portugal

Nếu Ando là một haiku lạnh khắc vào tường bê tông, Barragán lại là một bolero nóng hát trên mảng tường hồng. Nếu Ando để ánh sáng đi qua khe hẹp, Barragán dựng tường cao để ánh đập thẳng, bùng lên thành vệt màu. Nếu Ando dùng nước để hạ nhiệt, Barragán thả hồ chữ nhật nhỏ để mặt trời rực trên gương lam.

Ở Kiyomizu-dera, tôi nhìn sân gỗ nhô khỏi sườn núi, ánh chiều nhuộm mật. Tôi chợt nghĩ: Barragán cũng từng xây những khoảng mở như thế, nhưng bằng tường màu hồng khép kín, để một dòng sáng rọi qua giếng trời làm không gian bừng lên.

Gilardi House, Mexico City, 1975–1977. Swimming pool and dining area access. Photo Armando Salas Portugal

Ở Honpukuji Water Temple, tôi bước xuống chính điện đỏ, màu sơn như vệt máu chậm. Tôi nhớ đến bức tường tím của Barragán, cũng nghi lễ, cũng tôn giáo, cũng dẫn người đi vào trạng thái “thấy nhiều hơn bằng ít hơn”.

Ở Sayamaike Museum, nước chảy thành màn, đất cổ lộ vân. Tôi nghĩ đến Los Clubes, nơi hồ nước xanh lặng soi bóng ngựa và trời Mexico. Nước của Ando kể chuyện thời gian. Nước của Barragán giữ lại một khoảnh khắc rực rỡ.

Los Clubes, Atizapán de Zaragoza (Greater Mexico City). Image courtesy of Vitra Design Museum.

Barragán và Ando không gặp nhau, nhưng họ chung một thứ tạm gọi là nhân sinh quan kiến trúc: ít vật liệu, nhiều xúc cảm. Một người tìm sự tĩnh trong bê tông xám và rỗng. Một người tìm sự lắng trong màu hồng, tím, lam. Cả hai đều khiến bạn ngồi xuống, im lặng, và để ánh sáng hoàn thành câu cuối.

Ngày rời Kansai, tôi nhớ lại những gì mình ghi được từ Ando:
* Ánh sáng là vật liệu.
* Bê tông biết thở.
* Nước là tấm gương của thời gian.
* Khoảng rỗng biết ôm ấp và ủi an con người.
Và tôi nhẩm lại những gì Barragán gửi gắm qua hình ảnh:
* Màu sắc là ký ức.
* Tường đóng để giữ một bầu trời riêng.
* Nước phẳng để ánh sáng rực lên một lần rồi lắng xuống.

Đi giữa Nhật, tôi thấy mình đang tập thở. Nghĩ đến Mexico, tôi thấy mình đang tập nhớ. Và tôi nhận ra: “kiến trúc không chỉ để ở. Nó là cách một dân tộc định nghĩa im lặng, màu sắc, và sự cứu rỗi trong đời sống thường ngày”

Sài Gòn, 26.09.2025

PS: Tặng anh Vũ, Hưng trong một buổi say sưa nói về Kahn, Tadao Ando, Barragán và những hoài niệm.

SOURCE:

https://www.barragan-foundation.org/

https://www.archdaily.com/962286/la-bourse-de-commerce-tadao-ando-architect-and-associates-plus-nem-architectes-plus-pierre-antoine-gatier?ad_source=search&ad_medium=projects_tab&google_abuse=GOOGLE_ABUSE_EXEMPTION%3DID%3Df187516de4351b2d:TM%3D1759226747:C%3Dr:IP%3D113.161.50.173-:S%3DaIh7l6c9n8CBn3AcYlvfU9Q;+path%3D/;+domain%3Dgoogle.com;+expires%3DTue,+30-Sep-2025+13:05:47+GMT