by Andy On The Go

Có những miền đất tưởng để đi qua, nhưng càng dừng lại, càng thấy nó chất chứa nhiều lớp ký ức. Sóc Trăng, ở cuối con sông Hậu, nơi phù sa gặp mặn mòi biển cả, là một vùng đất như vậy.

Mặt đất nơi đây phẳng như tấm thảm, ruộng nối ruộng. Trên bờ là hàng sao, hàng dầu rợp bóng, che chở cho phum sóc Khmer, làng Việt, phố chợ người Hoa. Người ta sống chậm mà cần mẫn: sáng ra đồng, trưa ra chợ, chiều tụ tập trong sân chùa. Cái chất hiền hoà ấy không phải vô tình, mà được rèn từ nhiều thế hệ phải chia nhau từng dòng nước, từng mùa gió, từng tấc ruộng.

“Về Đại Tâm thăm người bạn Khmer 
Nghe hát dù kê và điệu múa lâm thôn 
Sóc sờ bai bòn, tâu na bòn 
Tâu na bòn ơi!”

Thanh Sơn

Nếu nghe kỹ, bạn sẽ thấy vùng đất này luôn vọng tiếng chân người đi tới. 
Ban đầu là người Khmer, khai phá ruộng đồng, dựng chùa, dựng phum. Rồi người Việt theo dòng Nam tiến xuống đây cắm rễ, mang theo đình làng, lễ ông bà. 
Người Hoa thì đến bằng những con thuyền di cư, mở tiệm, dựng hội quán, nấu những chiếc bánh pía thơm lừng. 
Thậm chí trong chiến tranh, cả những gia đình tản cư cũng ghé lại, để lại một chút gì đó trong cấu trúc cộng đồng.
Sóc Trăng vì thế là bản hợp xướng nhiều bè, nhiều nhịp, nhưng vẫn êm khi cất lên cùng nhau.

Sóc Trăng là đi giữa rừng tháp, mái chùa, nóc miếu. 
Người Khmer có Phật giáo Nam tông, vàng son rực rỡ, mái cong vút như ngọn lửa. Người Việt có chùa Bắc tông, đình làng giản dị, khói nhang vấn vít. Người Hoa có hội quán Triều Châu, Phúc Kiến, miếu Quan Đế khảm sành sứ. 

Xen giữa đó, từ thời Pháp thuộc, những ngọn tháp Gothic của nhà thờ Công giáo vươn lên. Bốn lớp tín ngưỡng, bốn dòng văn hoá, đứng gần nhau, không xung khắc mà hoà giải bằng nhịp sống thường ngày.
Chùa Kh’Leang cổ kính kể lại cái tên “xứ có kho”. Chùa Dơi rợp bóng đàn dơi khổng lồ, một dấu ấn linh điểu giữa lòng đô thị. Đình Việt mái ngói âm dương, cột gỗ bóng lên theo năm tháng. Hội quán Hoa rực rỡ sắc màu, mỗi hoành phi câu đối như một chương thương hồ. 

Nhà thờ Sóc Trăng ngân tiếng chuông chiều, nhắc về một chương Pháp thuộc. 
Ở Thốt Nốt, người ta vẫn gọi giản dị: “nhà Ông Cả”. Mái ngói rêu phong, hàng cột trắng uy nghi, vườn rộng rợp bóng cây trái. Đó không chỉ là chỗ ở, mà là sân khấu của cả một giai đoạn: khi tầng lớp điền chủ Nam Bộ muốn chứng minh họ vừa gốc gác bản địa, vừa vươn tới phong cách Tây phương.
Khung nhà vẫn là rường gỗ Nam Bộ, nhưng mặt tiền “Tây hoá” với cột Corinth, vòm cong, gạch bông Pháp. Đi trong ngôi nhà, bạn nghe tiếng gõ nhẹ trên nền gạch mát, ngửi mùi gỗ lim, mùi nhang gian giữa. Kiến trúc ở đây là một câu nói rõ ràng: chúng tôi bám đất mà sống, và cũng dám ngước nhìn thế giới. Những “nhà Ông Cả” còn lại ở Sóc Trăng vì thế là ký ức của một giai tầng: vừa quyền uy, vừa nề nếp, vừa rộng lượng mở cửa đón khách bốn phương.

Người Khmer kể về công chúa Mỹ Thanh bạc mệnh; mộ bà đến nay vẫn linh thiêng. Dân Sóc Trăng thắp nhang ở Miếu Bà Hỏa, nơi từng thấy ngọn lửa bay lên từ cây cổ thụ. Trẻ con rùng mình với chuyện “bà già áo đỏ” trên đồng đêm trăng. Trong chùa, người ta đắp núi cát mỗi Chol Chnam Thmay, coi đó như từng hạt công đức dâng tổ tiên. Và ngay cả tên đất này Sóc Trăng cũng đã là một huyền sử, từ Srok Kh’leang “xứ có kho” còn vọng tiếng.

Bạn có thể gặp tất cả những lớp ấy trong một buổi sáng dạo phố: qua một ngôi chùa Khmer rực vàng, ngang hội quán Hoa trầm mặc, rẽ vào đình Việt có lễ cúng, xa xa tiếng chuông nhà thờ ngân. 
Buổi chiều, gió biển mằn mặn thổi từ những trụ điện gió ngoài khơi về. Sóc Trăng không chỉ là quá khứ, mà là hiện tại đang chuyển động, bình thản mà bền bỉ.
Đi trong Sóc Trăng là đi trong một vùng đất vừa có thật vừa như huyền thoại. Mỗi mái ngói, mỗi tích chuyện, mỗi nếp sống đều nhắc rằng: nơi cuối nguồn này không phải để lướt qua, mà để dừng lại, lắng nghe, và ghi nhớ.
Thương nhớ Sóc Trăng,
Cần Thơ, 21.09.2025