Nhật Bản phiêu lưu ký: nắng, và những điều đáng yêu

By Andy On The Go

“hè còn rực
bóng Ando giữ mát
lòng đã êm”
Andy on The Go

Cửa máy bay mở, gió mằn mặn chạm mặt. Nắng rõ và rọi thẳng. Osaka hiện lên gọn ghẽ, bảng chỉ dẫn dễ đọc, người đi nhanh mà yên lặng.

Osaka: kênh ồn ào, bia lạnh, bê tông biết thở

Dotonbori đông, mùi đồ nướng quyện gió nóng, tiếng cười dội lên mặt nước Tombori.

Qua cầu Ebisubashi, băng sang dải Nakanoshima. Children’s Book Forest của Tadao Ando đứng lặng giữa hai dòng sông. Bê tông mịn, khe sáng dẫn lối, tiếng nước ngoài hiên. Sách sắp theo chủ đề để trẻ con tự tìm đường, người lớn như tôi nép vào mé hiên đọc vài trang. Quả táo xanh, motif tuổi trẻ Ando hay đặt.

Vài phút đi bộ là Osaka City Central Public Hall gạch đỏ. Trưa nóng, ghé tầng trệt gọi cơm sốt đen và một ly bia.

Chiều ghé Bảo tàng Mỹ thuật Nakanoshima. Ngoài cửa có tượng mèo kỳ dị đứng bất động dưới nắng, bên trong đang có Louis Vuitton: Visionary Journeys.

Cách đó không xa là Osaka Science Museum, các mô hình của Alexander Calder đung đưa như quạt tay.

Đi bộ thêm là tới Osaka Castle lúc xế. Hai vòng hào ôm thành. Khối đá khổng lồ Tako-ishi ở Sakuramon là “ngôi sao” của tường, nặng hơn 100 tấn. Tháp chính trắng viền vàng, bên trong là bảo tàng. Bản hiện nay là tái dựng 1931 bằng bê tông, tu bổ lớn 1997. Lên tầng 8 có sân ngắm 360 độ, gió rất mát.

Trên đường về, Hoenzaka Archaeological giữ một mảng đất cổ giữa rừng kính. Xưa đây là quần thể kho thóc nâng sàn thế kỷ 5 phục vụ cảng quốc tế Naniwa. Hoenzaka khai quật từ 1954; năm 2001 cập nhật thành Di tích Quốc gia “Naniwa Palace and Hoenzaka”.

Tối xếp hàng ở Chibo Okonomiyaki. Quy tắc đơn giản ở Nhật má Phúc chỉ: thấy chỗ nhiều người xếp hàng là đáng ăn. Một bánh okonomiyaki, một Sapporo. Trước khi về khách sạn, tôi ghé FamilyMart lấy thêm hai lon bia, ngủ ngon!

Từ Osaka sang Kyoto: hành hương tới vệt sáng

Xe lướt ngang Công viên kỷ niệm Expo 70, tượng Mặt Trời sừng sững. Đi vòng lên Ibaraki tìm Church of the Light. Đến nơi thấy bảng đóng cửa, chỉ đứng ngoài đã thấy vệt thập của ánh sáng cắt đôi khoảng tối.

Ando tránh cửa chính trực diện; bạn đi vòng, hạ nhịp, rồi mới đối diện thập giá. Việc “chưa thấy ngay” tạo chờ đợi, làm khoảnh khắc gặp ánh sáng nghiêm trang hơn.

Kyoto đón bằng Kiyomizu-dera trên sườn núi Otowa. Sân gỗ vươn ra khoảng không, thành phố phía dưới êm. Đi giờ hoàng hôn mái ngói lên màu mật. Chánh điện đền Thanh Thuỷ dựng năm 1633, sân gỗ nhô 13 mét bằng hệ cột gỗ đan mộng không dùng đinh. Thành ngữ “nhảy khỏi sân Kiyomizu” nghĩa là liều một phen, xuất phát từ tục nhảy thời Edo; sau này bị cấm.

Xuống dốc đá, ghé Starbucks Ninenzaka trong căn machiya có phòng tatami. Ly nước mát lạnh, chiếu mát, đủ sức đi tiếp. Bước ngang Park Hyatt Kyoto, tôi ghi một lời hẹn cho lần sau.

Rẽ qua Kiyamachi-dori, con kênh nhỏ chảy sát hiên nhà.

Tối, vào Pontocho Suishin, cá tươi, cơm nóng, hai chai Asahi.

Katsura: tàu gỗ, thuyền sông và một giấc ngủ bị đánh cắp

Sáng thứ ba, Sagano Romantic Train ôm theo hẻm núi Hozukyo. Toa gỗ mở cửa sổ lớn, luồng gió mát thẳng mặt.

Bước xuống Hozugawa River Cruise, thuyền trôi về Arashiyama bồng bềnh gần 2 giờ. Tay cầm bia, mắt đầy màu xanh, nghe các bác lái thuyền kể chuyện ghềnh đá và mùa lá. Combo tàu gỗ và thuyền nên đặt sớm mùa cao điểm; trên thuyền không có thùng rác, mang túi rác cá nhân.

Lên bờ là Arashiyama Bamboo Grove. Tre rì rầm, rẽ lối phụ vài phút là vắng. Tôi gặp một anh người Nhật ôm đàn chơi một khúc, quyện tiếng xào xạc của tre.

Tenryu-ji mở ra một khung bình an, mặt nước và đá đặt đúng chỗ. Nắng gắt làm tôi ngủ một giấc trên ghế đá. Tỉnh dậy kịp đến Garden of Fine Arts Kyoto, bảo tàng ngoài trời ít người biết, tranh in trên gốm, nước đổ, kính phản chiếu. Canh giờ trước đóng cửa 30 phút và đi lúc ánh chiều dịu.

Kobe và Awaji: nước, gió và những bậc thang biết mơ

Sáng, ăn nhanh ở Matsuya rồi đi Kobe. Hyogo Prefectural Museum of Art mở ra như một bến gió. Thang ngoài trời, hiên sâu, khung nhìn ra vịnh. Tadao Ando Gallery trưng mô hình và bản vẽ; đi chậm một vòng là thấy khoảng rỗng, bậc thang và khe sáng “nói chuyện” thế nào. Ra sân thượng có Green Apple hướng vịnh Kobe. Ngồi ở bậc gió này là hiểu vì sao Ando luôn chừa khoảng rỗng để ôm con người.

Chiều bus qua cầu đến đảo Awaji. Honpukuji Water Temple giấu chính điện dưới mặt nước. Bước qua hồ sen hình oval, gió mùi nước phả lên mặt; ở giữa hồ là khe thang hẹp dẫn xuống chính điện sơn đỏ. Ando thiết kế lại năm 1991, không kính màu, không phù điêu. Ánh sáng đi thẳng từ trời xuống, phản chiếu qua mặt nước, làm không gian thờ như chậm lại.

Gần đó là Awaji Yumebutai, một “sân khấu để mơ” trên triền đồi nhìn ra vịnh Osaka. Khu phức hợp gồm vườn bậc Hyakudanen, trung tâm hội nghị, khách sạn nay là Grand Nikko, và nhà kính thực vật. Đất từng bị khai thác để san lấp, sau động đất Hanshin – Awaji 1995, dự án trở thành một lời tưởng niệm và tái sinh sinh thái. Buổi chiều, bậc vườn lên khối rất đẹp; mang mũ rộng và nước vì nắng phản từ bê tông khá gắt; kiểm tra giờ bus về vì tối thưa chuyến.

Osaka ngày năm: gốm, nhạc và cái mát của hồ cổ

Buổi sáng ở Fujita Museum nhẹ tênh với set trà xanh và bánh, phòng gốm gọn ghẽ, tinh thần wabi-sabi hiện rõ.

Tôi băng qua Grand Green Osaka sau ga, bãi cỏ rộng cho người nằm nghỉ trưa. Mái vòm của Kazuyo Sejima đặt nhẹ giữa cỏ; cột thép mảnh đỡ mái phẳng cong rất ít, tạo bóng râm đúng chỗ mà vẫn để gió và ánh đi qua. Nơi này vừa là “sân trình diễn” của Prada Mode tháng 6/2025. Đi xế chiều, bóng vòm dài, người qua lại thành thước đo tỷ lệ.

Rẽ vào không gian triển lãm kế bên, cũng trong một công trình của Ando, may mắn gặp chương trình tưởng niệm Ryuichi Sakamoto. Ảnh, bản thảo, trích đoạn nhạc phim; đứng yên vài phút cũng thấy ấm. “12” là những notes nhỏ ông ghi khi chống chọi ung thư, như một cuốn nhật ký bằng âm thanh.

Chiều ở Sayamaike Museum. Bức tường nước đổ ào trước tiền sảnh, không khí hạ nhiệt tức thì.

Bên trong, mặt cắt con đê cổ được mang nguyên khối vào nhà: cao khoảng 15,4 mét, rộng 62 mét, lộ rõ từng lớp tu bổ qua nhiều thế kỷ. Đất, ống gỗ dẫn nước, dấu địa chấn hiện lên như vân thời gian. Công trình của Ando mở năm 2001, “ít vật liệu, nhiều trải nghiệm”: bê tông, nước, gió, ánh sáng nói hộ. Tối, chui vào một quán izakaya trong hẻm. Tiếng chào bật lên một lượt. Một đĩa nướng, vài ly bia lạnh. Ngày khép lại yên bình.

Expo 2025: choáng ngợp

Sáng cuối đi Expo. Vào hàng từ 8 giờ 30, gần một tiếng mới qua sảnh. Grand Ring là vòng gỗ ôm bầu trời; đi dưới đó nghe thành phố đổi nhịp. Tôi và Hưng cầm bản đồ, lần lượt vào Qatar, UAE, Portugal, Bahrain, Korea, Uzbekistan. Mỗi nơi một nhịp kể, từ sa mạc đến biển, từ lụa đến dữ liệu, từ truyền thống đến bền vững.

Nhiều pavilion yêu cầu đặt chỗ; tải ứng dụng trước sẽ giữ được suất. Tôi chừa một khoảng chỉ để đi bộ trên Grand Ring khi chiều xuống. Dừng chân ở khu nhạc nước: tia nước bắn cao, nhạc réo rắt, cả quảng trường ngẩng đầu. Nước có thể châm ở vòi; túi rác cá nhân giúp tay rảnh; locker ngay cổng làm hành trình nhẹ hẳn.

“vòng gỗ sáng
hoàng hôn nằm trên tay
mắt đầy vui”
Andy on The Go

Chuyến đi là một beer tour và một tour kiến trúc. Bảy đến tám công trình của Tadao Ando đủ làm no mắt mà vẫn muốn thêm. Ánh sáng chia phòng, bê tông mát, nước trở thành ngôn ngữ, khoảng rỗng giữ người. Nhật khiến tôi nể vì thái độ sống. Ít thùng rác mà phố sạch. Đảo xa vẫn có tàu. Nóng mấy cũng chừa chỗ cho cây và bóng.