By Andy On The Go

Bắt đầu từ biển.

Cherai buổi sớm phẳng như một tấm gương đang thở. Thuyền gỗ lướt vào bờ, mùi muối đọng trên không khí, tiếng người gọi nhau vang lên rộn rã. Dân chài kể rằng trong trận sóng thần năm 2004, bãi cát dài đã chặn bớt sức mạnh của biển, cứu cả xóm. Từ ấy, mỗi chuyến ra khơi đều có lời khấn gửi đến thần Varuna (Thủy Thiên). Nghe xong, bước chân trên cát bỗng nhẹ hơn, như vừa đi qua một biên giới mỏng giữa hiện tại và ký ức.

Rời biển, kênh Thevara mở ra như một hành lang xanh. Trẻ con khua mái chèo đến trường. Người phụ nữ giũ nhẹ chiếc sari bên bậc đá. Thuyền rau củ trượt qua mà gần như không tạo tiếng động. Ông lái chống sào, mắt nhìn xa, dáng đứng bình thản như một câu chuyện đã kể từ lâu. 

Người Kerala có câu “Ai một lần đi qua kênh, lòng sẽ yên như nước”. Ngồi trên xuồng, nghe tiếng nước gõ nhè nhẹ vào mạn, thấy câu tục ngữ ấy hóa thành cảm giác thực.

Giữa trưa, bữa Sadya trải trên lá chuối xanh. Cơm trắng, sambhar nóng, papadum giòn rụm, dưa chua và miếng củ cải đỏ trộn sữa chua vừa chua vừa mát. Ăn bằng tay để vị cay, ngọt, mặn, chua hòa vào nhau ngay đầu lưỡi, để hiểu vì sao ẩm thực nơi đây giống một nghi lễ gắn kết con người với đất và nước. Trên chiếc lá chuối, mọi thứ đứng cạnh nhau an lành như những tôn giáo cùng trú trong một thành phố.

Kochi kể chuyện ấy rất tự nhiên. Trên những con đường yên ả là hàng cây cổ thụ rợp bóng mát, đâu đâu cũng là màu xanh. Cảm giác khác xa những gì thường tưởng tượng về một Ấn Độ ồn ã và bụi bặm. Những căn nhà và biệt viện thấp, mái ngói đỏ, hiên rộng, cửa chớp gỗ. Sân trong thoáng gió lát gạch thô, tường vôi mát rượi, vài chậu hoa giấy rực hồng. Kiểu dáng Indo Portuguese, dấu vết Hà Lan và kiến trúc bản địa đan vào nhau, mỗi ô cửa là một nhịp thở êm. Thành phố xanh như một khu vườn lớn, nơi lịch sử tìm được chỗ ngồi dưới tán dừa và tiếng chuông nhà thờ khẽ hòa với lời tụng ở ngôi đền nhỏ gần đó.

Bảo tàng Lịch sử mở những ngăn tủ của quá khứ, nơi hồ tiêu và nhục đậu khấu từng là vàng đen kéo thuyền buôn Ả Rập, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh cập bến. Có giai thoại nói Alexander từng khao khát đến “miền đất gia vị”, gọi đó là thiên đường dưới mặt đất. Chưa biết đúng sai, chỉ biết mùi quế hồi vẫn theo chân khách ra phố.

Góc kia là Santa Cruz Basilica, nhà thờ do người Bồ xây từ thế kỷ mười sáu. Mỗi buổi sớm, ánh mặt trời lọt qua cửa kính màu, rơi thành vệt cầu vồng trên nền đá trắng. Người địa phương gọi nơi này là Ngôi nhà ánh sáng. Tên giản dị mà bao dung, như cách Kerala gìn giữ Hindu giáo, Hồi giáo, Công giáo và Do Thái giáo trong cùng một nhịp sống.

Đi tiếp đến Fort Kochi, gió biển thổi căng áo. Những giàn lưới cá Trung Hoa sừng sững bên bờ cát, dây thừng vàng mờ, gỗ sậm nắng gió. Chúng được cho là có mặt từ thế kỷ mười ba, do thủy thủ phương Đông mang đến. Mỗi lần kéo lưới, cả chục người hợp sức, vừa lao động vừa cử hành một nghi lễ cổ xưa của niềm tin. Đứng trên dầm gỗ, phóng tầm mắt ra khơi, có cảm giác đang xem một vở kịch câm của biển, nơi thời gian gập lại trong một chuyển động nhịp nhàng.

Chiều xuống Jew Town. Phố hẹp, gạch lát cũ bóng lên dưới đèn vàng; hương gia vị phả ra từ những cửa tiệm nhỏ. Trong giáo đường Paradesi, người ta kể về ngọn đèn dầu từng cháy suốt nhiều thập kỷ mà không tắt. Giờ chỉ còn là giai thoại, nhưng câu chuyện đủ ấm để bước chân chậm lại.

Từ đầu phố, rẽ vài phút là Mattancherry Palace (Dutch Palace). Cung điện mang dáng nalukettu với sân trong thoáng gió, do người Bồ Đào Nha dâng tặng các Raja Cochin thế kỷ 16, sau được người Hà Lan trùng tu. Bích họa Ramayana ở phòng Palliyara còn rực sắc khoáng chất; phòng Đăng quang trưng mũ lọng, kiếm nghi lễ, kiệu và áo bào. Giữa sân là đền Pazhayannur Bhagavathi; dân chài thắp dầu cầu gió thuận, thương nhân khấn chuyến hàng bình an. Ra khỏi cổng, mùi tiêu đen, nhục đậu khấu lại kéo người về phía những ngõ nhỏ nối Fort Kochi với Jew Town.

Cuối phố có quán bia mở sớm. Chai lạnh đọng sương, cổ chai thoang thoảng mùi quế, hồi, tiêu từ kệ gỗ. Một ly Bira 91 White chua nhẹ hay Kingfisher mát rượi đi cùng đĩa đậu rang lá cà ri, miếng papadum nướng giòn. Chủ quán rót chậm, bảo ở Jew Town phải uống thong thả để nghe hương tiêu và quế tan trong miệng. Thỉnh thoảng có toddy, rượu dừa lên men, chua dịu như mưa mới. Dưới ánh đèn vàng, bọt bia lăn tăn như sóng nhỏ; người già trong chợ nói, ai nâng ly đúng lúc gió đổi chiều từ biển vào kênh sẽ gặp một mùa may mắn.

Một đêm dành cho Kathakali. Nghệ sĩ hóa trang hàng giờ, đội mũ cao, áo váy nặng, mặt kẻ sắc màu tương phản. Khi họ xuất hiện, ngôn ngữ không còn là điều kiện. Chỉ một cái nhướn mày đã trở thành một câu, một ngón tay khép mở là một chữ. Người Kerala tin đôi mắt Kathakali có thể kể ngàn câu chuyện. Trong ánh đèn dầu, thần thoại bước xuống sân khấu, ngồi cạnh khán giả như một người quen.

Ngày làm việc với các bạn trẻ hành nghề kiến trúc ở Kochi chạm vào một mạch khác. Họ nói về backwaters như mạch máu của thành phố và mơ một ngày đến Sài Gòn để nhìn những dòng kênh đang hồi sinh. Bản đồ trên bàn là hai đô thị cách nhau cả đại dương nhưng lại có chung một nếp gấp: cùng được nước nâng đỡ. Chỉ cần thế để cảm thấy đã có một chiếc cầu bắc sẵn giữa những con người chưa từng quen. 

Nói thêm về backwaters: Vùng nước đọng Kerala là một mạng lưới các đầm phá và kênh rạch nước lợ chạy song song với Biển Ả Rập dọc theo bờ biển Malabar của bang Kerala ở Tây Nam Ấn Độ.

Rời thành phố, đường lên Munnar cong như ruy băng. Đồi chè Kanan Devan xanh đến mức làm dịu cả mắt. Sáng sớm, người hái chè vẫn làm việc bằng tay. Họ kể về cô gái năm xưa cất tiếng hát trong rừng và hổ Bengal đã bỏ đi. Tiếng hát từ đó được xem là hồn núi. Đứng giữa gió, nghe lá cọ vào nhau rì rào, ai cũng tin có một lớp bảo hộ dịu dàng đang phủ quanh.

Elephant Passage giữ lại bước chân bằng một chiếc võng. Kala Hammock căng giữa hai thân cây, nắng rơi thành hạt trên bãi cỏ.

Chủ resort bảo lối mòn sau rừng từng là đường voi, đêm xuống đôi khi vẫn nghe tiếng chân nặng nề. Nằm yên, nhìn núi xa xanh nhạt, cảm giác có những vị khách hiền hòa đi ngang qua mà không bẻ gãy một nhành cây. 

Rajamala Hills chào bằng mưa. Hàng người kiên nhẫn chờ vào khu bảo tồn Eravikulam, nơi Nilgiri Tahr sinh sống. Trong tín ngưỡng bản địa, Tahr là hiện thân của nữ thần rừng, ai bắt gặp sẽ được ban phước. Mưa trắng xóa, sương phủ mặt đường, rồi bất chợt một bóng con Tahr (Dê núi Nilgiri Tahr là loài đặc hữu của dãy núi Tây Ghats ở miền Nam Ấn Độ, và là loài động vật sống trên núi) nép bên hàng rào gỗ, đôi mắt trong và bình thản. Khoảnh khắc ngắn như một tiếng thở, đủ để lòng người nhẹ đi.

Khi hành trình khép lại, Kerala hiện ra như một chuỗi mạch nối: biển giữ niềm tin của làng chài, kênh rạch cõng giấc mơ thường nhật, nhà thờ thắp cầu vồng cho buổi sáng, giáo đường giữ ngọn đèn trong ký ức, Kathakali kể chuyện bằng ánh mắt, đồi chè ngân vang tiếng hát, rừng dành cho voi một lối riêng, và mưa trên Rajamala gửi lời chúc phúc của núi. 

Và khi nhìn lại, thấy mình đã được dẫn dắt bằng nước, bằng gió, bằng những huyền thoại nhỏ mà bền bỉ, để học cách bước chậm và nghe thế giới thì thầm.

“…khi rời kerala

nước vẫn chảy gió vẫn đi

gia vị còn ấm trong túi áo

và những câu chuyện nhỏ bền bỉ

dẫn bàn chân về phía ngày mai…”

Sài Gòn, 20.08.2025