Lược trích và cảm tác từ The Eyes of the Skin của Juhani Pallasmaa

Đã bao giờ bạn bước vào một ngôi chùa cổ nằm sâu trong hẻm núi, hay đơn giản là một căn phòng cũ vào buổi trưa vắng, và cảm thấy không gian như đặc quánh lại chưa.

Lúc ấy, bạn không chỉ nhìn thấy sự vắng lặng. Bạn nghe thấy nó.

Sự tĩnh lặng không phải là sự vắng mặt của âm thanh. Ngược lại, nó là một dạng âm thanh rất đặc biệt. Nó là cái nền trong trẻo để những tiếng động nhỏ bé nhất được cất lên tiếng nói riêng của mình. Tiếng một giọt nước rơi vào chum sành. Tiếng gỗ thở khẽ khàng vì thay đổi nhiệt độ. Hay thậm chí, tiếng nhịp tim của chính mình đang đập trong lồng ngực.

Trong hành trình tìm lại các giác quan đã mất, Juhani Pallasmaa dành một vị trí trang trọng cho thính giác. Ông viết trong The Eyes of the Skin rằng đôi mắt là kẻ cô lập, còn đôi tai là kẻ hòa giải.

Khi ta nhìn một vật, ta luôn đứng ở phía đối diện với nó. Ta là chủ thể, vật là khách thể. Nhưng âm thanh thì khác. Âm thanh không có ranh giới. Nó bao bọc lấy ta. Nó chui vào bên trong ta. Một tiếng chuông ngân nga trong không gian không đứng yên một chỗ, nó lấp đầy mọi ngóc ngách và biến ta thành một phần của không gian ấy.

Pallasmaa gọi đó là sự thân mật của thính giác.

Chúng ta thường chú ý quá nhiều đến hình dáng của ngôi nhà mà quên mất giọng nói của nó. Mỗi ngôi nhà đều có một giọng nói riêng. Một ngôi nhà gỗ cũ kỹ sẽ có giọng trầm đục, ấm áp và bao dung. Mỗi bước chân đi trên sàn gỗ ấy sẽ tạo ra một tiếng vọng êm ái như một lời chào. Ngược lại, một căn hộ hiện đại với những bức tường bê tông trơn tuột thường có giọng nói sắc lạnh, đanh thép và dội lại những tiếng ồn chát chúa.

Có một khái niệm rất hay mà Pallasmaa nhắc đến. Đó là sự yên tĩnh chữa lành.

Trong thế giới hiện đại ồn ào này, tai của chúng ta luôn ở trong trạng thái phòng thủ. Tiếng còi xe, tiếng máy móc, tiếng thông báo điện thoại. Chúng ta bị tấn công liên tục bởi những âm thanh rác. Và kiến trúc, thay vì trở thành một nơi trú ẩn, lại thường xuyên đồng lõa với sự ồn ào đó. Những vật liệu cứng, những không gian mở quá mức làm cho tiếng ồn va đập hỗn loạn, khiến thần kinh ta căng thẳng tột độ ngay cả khi đã về nhà.

Một không gian kiến trúc tử tế, theo Pallasmaa, là nơi có khả năng hấp thụ sự hỗn loạn và trả lại sự bình yên. Nó giống như một bộ lọc. Khi bước qua cánh cửa, những xao động của phố thị phải được bỏ lại phía sau.

Tôi rất thích những ngày mưa ở Sài Gòn.

Khi ngồi dưới một mái hiên rộng, nghe tiếng mưa gõ nhịp đều đặn lên mái ngói hoặc mái tôn. Âm thanh ấy tạo ra một vòm bảo vệ vô hình. Nó tách biệt ta với thế giới bên ngoài, tạo ra một ốc đảo riêng tư tuyệt đối. Lúc ấy, ta cảm thấy an toàn lạ lùng. Ta đọc sách, uống trà, hay chỉ ngồi yên nhìn mưa rơi, và cảm thấy thời gian như trôi chậm lại.

Đó chính là sức mạnh của âm thanh trong kiến trúc. Nó bẻ cong thời gian.

Trong những không gian vang vọng và tĩnh lặng, như một nhà thờ hay một thư viện cũ, nhịp độ hối hả của cuộc sống dường như biến mất. Ta bước chậm hơn. Ta nói khẽ hơn. Ta bắt đầu suy nghĩ sâu hơn. Kiến trúc lúc này không còn là những viên gạch vô tri nữa, nó trở thành một cỗ máy thời gian, đưa ta trở về với nhịp sinh học tự nhiên của con người.

Nhưng đáng tiếc thay, chúng ta đang dần đánh mất những không gian như thế.

Chúng ta xây những tòa nhà kính kín mít, tách biệt hoàn toàn với âm thanh tự nhiên nhưng lại ồn ào bởi tiếng máy lạnh rì rầm suốt ngày đêm. Chúng ta đeo tai nghe để tạo ra một không gian ảo, thay vì lắng nghe không gian thực. Chúng ta sợ sự im lặng. Vì khi im lặng, ta buộc phải đối diện với chính mình.

Pallasmaa nhắc nhở rằng, nhìn vào một không gian là chưa đủ. Hãy học cách lắng nghe nó.

Hãy nghe tiếng gió lùa qua khe cửa hẹp. Nghe tiếng bước chân trần trên sàn gạch mát lạnh. Nghe tiếng vọng của một cuộc trò chuyện trong căn bếp ấm cúng. Những âm thanh ấy mới là thứ tạo nên hồn cốt của một ngôi nhà, chứ không phải là những món đồ nội thất đắt tiền.

Bởi vì hình ảnh có thể phai màu, nhưng âm thanh của một nơi chốn thân thương sẽ còn vang vọng mãi trong ký ức.

Kiến trúc sư giỏi không chỉ là người biết vẽ nên những hình khối đẹp. Mà là người biết thiết kế nên những khoảng lặng. Để khi ta bước vào đó, ta có thể nghe thấy tiếng lòng mình rõ hơn bao giờ hết.

Để ngôi nhà thực sự trở thành nơi chốn của sự trở về. Không chỉ là trở về về mặt địa lý, mà là trở về với sự tĩnh tại trong tâm hồn.

By Andy On The Go