Bất cứ ai từng đặt chân đến hòn đảo của các vị thần hẳn đều ít nhất một lần sững sờ trước những vòm cổng chẻ đôi. Người bản địa gọi chúng là Candi Bentar. Chúng hiện diện ở khắp mọi nơi. Từ những ngôi đền linh thiêng chênh vênh trên vách đá như Uluwatu, những cung điện nhuốm màu rêu phong ở trung tâm Ubud, cho đến nếp nhà nhỏ bé nép mình bên thửa ruộng bậc thang xanh rì. Điểm chung của chúng là sự đối xứng hoàn hảo đến kinh ngạc, vươn thẳng lên nền trời vợi vợi mà không hề có bất kỳ thanh xà ngang hay mái che nào kết nối ở đỉnh.

Nhìn từ xa, Candi Bentar hệt như một ngọn núi hùng vĩ vừa bị một lưỡi kiếm vô hình chẻ dọc làm đôi, rồi kéo dạt ra hai phía để chừa lại một lối đi hẹp ở chính giữa. Lối kiến trúc kỳ lạ ấy tước bỏ hoàn toàn cảm giác tù túng, đóng khung của những cánh cửa thông thường. Bước qua khoảng không hẹp ấy, ngước mắt lên chỉ thấy bầu trời lồng lộng, tự do và vô tận. Đó là một sự chào đón phóng khoáng, mở toang ranh giới giữa cõi trần thế xô bồ và chốn thiêng liêng tĩnh lặng.

Nhưng ẩn sau hình khối kiến trúc bằng gạch nung và đá núi lửa ấy là cả một hệ tư tưởng thâm sâu của người Bali về sự cân bằng vĩnh cửu. Triết lý Rwa Bhineda, niềm tin vào tính nhị nguyên của vũ trụ, được khắc tạc một cách sắc lẹm lên bề mặt của từng công trình. Hai nửa cánh cổng đại diện cho những mặt đối lập luôn song hành trong cõi nhân sinh. Sáng và tối, thiện và ác, niềm vui và nỗi buồn, vinh quang và cay đắng. Chúng không bài xích, không cố sức triệt tiêu lẫn nhau, mà đứng đối diện, soi chiếu và nương tựa vào nhau để định hình nên trật tự thế giới.

Ngắm nhìn những phiến đá tạc đầy hoa văn tinh xảo đứng song song trong thinh lặng, tôi chợt thấy lòng mình chạm đến một rung cảm quen thuộc đến lạ kỳ. Nó gợi nhắc về những lần tôi trải thảm, ngồi xếp bằng tĩnh tại mỗi sớm mai. Hơi thở hít vào mang theo dương khí rực rỡ, hơi thở thở ra trả lại âm khí trầm mặc. Hai luồng năng lượng luân chuyển nhịp nhàng, làm nên sự thăng bằng trọn vẹn của hình hài này. Bước qua vòm cổng chẻ đôi ở Bali, thực chất cũng giống như việc thực hành con đường trung đạo trong tâm trí. Ta không bám chấp vào ánh sáng mà chối bỏ bóng tối, cũng không đắm chìm trong nỗi đau mà quên mất niềm hân hoan. Ta chỉ đơn giản là đi vào chính giữa, mỉm cười ghi nhận cả hai mặt của một thực tại, rồi thản nhiên bước tiếp.

Có lẽ, bài học từ những cánh cửa không mái che ấy cũng chính là thứ mà những bộ óc vốn quen tư duy chiến lược luôn cần tự nhắc nhở bản thân. Giữa những bản kế hoạch phác thảo đường đi nước bước trên thương trường, giữa những được mất rạch ròi của những dự án vĩ mô, ta rất dễ bị cuốn vào một đầu của thái cực. Trí óc ta mải miết phân tích điểm mạnh điểm yếu, theo đuổi sự hoàn hảo mà quên mất rằng sự thiếu hụt cũng là một phần của tổng thể. Nhưng cánh cổng Candi Bentar nói với ta rằng, nếu thiếu đi một nửa, dù là nửa đại diện cho bóng tối hay sự thất bại, thì kiến trúc kiêu hãnh kia ngay lập tức sẽ sụp đổ. Những chông gai hay vấp váp trong công việc lẫn đời sống, rốt cuộc cũng chỉ là một nửa của cánh cổng, cần thiết và trọn vẹn để tôn vinh nửa còn lại của những thành tựu. Mọi thứ hiện hữu đều có lý do tồn tại chính đáng của riêng nó.

Rời khỏi một khu đền cổ, tôi ngoái nhìn lại cánh cửa song song ấy thêm lần cuối. Giữa hai khối đá sừng sững là một khoảng không vô hình nhưng lại chứa đựng sức mạnh vô biên. Cánh cửa mở ra không phải để giam giữ bước chân lữ khách, mà để giải phóng tâm trí. Một khoảng trống để gió lùa qua, để mây trắng trôi về, và để những ai mang đầy xáo động trong lòng có thể rũ bỏ muộn phiền, nhặt lấy một sát na tĩnh mịch.

Đó là một lối đi hẹp vạch ra giữa hai bề thế giới, cởi trói những bám víu nhị nguyên, đưa ta trở về với ngôi đền thiêng liêng nhất đang ẩn náu ngay bên trong lồng ngực mình.

Đà Lạt, 28.02.2026

By Andy On The Go