Vũ Dân Tân: Gã “Phù Thủy” Các-tông, Những Vệ Nữ & Giấc Mơ Ngủ Dưới Bóng Tre

By Andy On The Go

Bước ra khỏi không gian của Vũ Dân Tân, điều đọng lại trong tôi không chỉ là sự ngông nghênh của một “kẻ nổi loạn”, mà là dư vị của một tình yêu sâu sắc dành cho cái Đẹp, một cái Đẹp được tái sinh từ những điều giản dị nhất.

Vũ Dân Tân là một “ca lạ”. Ông đứng giữa dòng chảy cuồn cuộn của thời Đổi Mới, dùng đôi tay mình để nhặt nhạnh những mảnh vỡ của đời thường và xếp chúng lại thành những tượng đài bất tử.

Sự nổi loạn từ những mảnh vụn: Tuyên ngôn của sự Tự Do

Người ta gọi ông là nghệ sĩ tiền vệ (avant-garde/advanced-guard- cụm từ này dùng để chỉ những tác phẩm nghệ thuật phá vỡ mọi ranh giới và thách thức khả năng chấp nhận của con người.), nhưng tôi thấy ông giống một đứa trẻ đang chơi đùa hơn. Khi cả thế giới mải mê với những chất liệu hào nhoáng, ông cúi xuống nhặt những vỏ bao thuốc lá, thùng các-tông, chai nhựa… những thứ bị xã hội chối bỏ. Dưới bàn tay “phù thủy” ấy, rác rưởi được trao cho một sinh mệnh mới. Ông cắt, uốn, bôi màu để chứng minh một chân lý giản đơn nhưng chấn động: Nghệ thuật không nằm ở giá trị của vật liệu, mà nằm ở sự thức tỉnh của tư duy. Đó là sự phản kháng thầm lặng nhưng đầy kiêu hãnh trước thói trưởng giả và sự thương mại hóa nghệ thuật thời bấy giờ.

Vệ Nữ & Phụ Nữ Việt: Vẻ đẹp từ những vết cắt

Điểm chạm cảm xúc mạnh mẽ nhất trong thế giới của Vũ Dân Tân chính là hình tượng những người phụ nữ hay những “Vệ Thần” (Guardians) của riêng ông. Ông bị ám ảnh bởi hình tượng Venus (Vệ Nữ). Nhưng Vệ Nữ của Vũ Dân Tân không được tạc bằng đá cẩm thạch trắng muốt, không tròn trịa viên mãn theo chuẩn mực phương Tây. Họ được sinh ra từ những vỏ bao Marlboro, 555, Vinataba… – những mảnh ghép xù xì, góc cạnh của đời sống tiêu thụ.

Sự giao thoa đầy trắc ẩn: Những nàng Vệ Nữ ấy mang dáng dấp của thần thoại phương Tây, nhưng lại ẩn chứa linh hồn của người phụ nữ Việt Nam. Họ không hoàn hảo. Cơ thể họ được chắp vá từ những mảnh bìa, rỗng ở bên trong. Nhưng chính cái “rỗng” ấy lại gợi lên sự bao dung, một sức chứa đựng vô hình.

Vẻ đẹp của sự tảo tần: Nhìn những nếp cắt trên bìa các-tông, tôi thấy thấp thoáng bóng dáng của những người bà, người mẹ. Họ đẹp không phải vì họ lộng lẫy, mà vì họ biết cách đứng thẳng và kiêu hãnh ngay cả khi được tạo nên từ những chất liệu mong manh, rẻ tiền nhất. Vũ Dân Tân đã biến những vỏ hộp vô tri thành những “Vệ Thần” canh giữ ký ức, tôn vinh vẻ đẹp bền bỉ, chịu thương chịu khó nhưng đầy chất thơ của người phụ nữ Á Đông.

Salon Natasha: Ốc đảo của những kẻ mộng mơ

Những “Vệ Thần” ấy đã sống và thở tại Salon Natasha (30 Hàng Bông) không gian nghệ thuật tự do đầu tiên của Hà Nội. Nơi đây, Vũ Dân Tân cùng người vợ, người tri kỷ Natalia Kraevskaia (Natasha), đã tạo nên một thế giới không biên giới.

Hình ảnh ông ngồi bên cây đàn piano, lọt thỏm giữa những tác phẩm sắp đặt, mặc kệ dòng đời hối hả ngoài kia, chính là hiện thân của sự tự tại. Ông chơi đàn để đối thoại với chính mình, và để những tác phẩm xung quanh cùng “nghe”.

“Made in America, sleeping under the bamboo”

Và cuối cùng, không thể không nhắc đến “bài thơ Haiku” vĩ đại nhất đời ông: Chiếc Cadillac. Việc rước một cỗ xe Cadillac kềnh càng biểu tượng của giấc mơ Mỹ, của quyền lực và tốc độ về nằm dưới bụi tre già Việt Nam là đỉnh cao của tư duy sắp đặt.
Sự ồn ào, công nghiệp đối thoại với sự tĩnh lặng, thiên nhiên. Cỗ máy thép lạnh lùng ấy, khi về đến vườn nhà Vũ Dân Tân, đã trút bỏ lớp áo hào nhoáng để tìm thấy sự an nhiên. Nó nằm im lìm, ngoan ngoãn ngủ dưới bóng tre xanh.

Đó là một ẩn dụ tuyệt đẹp về sự quy phục của vật chất trước tinh thần. Dù anh có lộng lẫy và mạnh mẽ đến đâu, đích đến cuối cùng vẫn là tìm được một chốn nương náu bình yên cho tâm hồn như cách người phụ nữ Việt tìm thấy sự cân bằng giữa bao lo toan, hay như chiếc xe Mỹ tìm thấy giấc ngủ dưới lũy tre làng.

Vũ Dân Tân đã đi xa, nhưng những “trò chơi” của ông vẫn còn đó, đầy ám ảnh và day dứt. Với ông, “Cái Đẹp thực sự là khả năng nhìn thấy điều kỳ diệu trong những thứ bình thường nhất”

Một vỏ bao thuốc lá có thể hóa thành nữ thần. Một cỗ xe sắt thép có thể hóa thành bài thơ. Và cuộc đời này, suy cho cùng, là một cuộc dạo chơi để tìm kiếm những “bóng tre” che mát cho tâm hồn mình.