By Andy On The Go

Nếu như Herzog & de Meuron dùng vật liệu để đánh thức giác quan, thì Sou Fujimoto lại dùng cấu trúc để xóa nhòa ranh giới giữa con người và tự nhiên. Và trong ngôn ngữ kiến trúc của ông, “Hệ Mái” (The Roof) không đơn thuần là thứ để che mưa nắng. Nó là một bầu trời thứ hai, một tán cây nhân tạo, hay một sân chơi lơ lửng giữa tầng không. Với Fujimoto, mái nhà không “đóng lại” không gian, mà “mở ra” những khả năng. 

Chúng ta thường vẽ ngôi nhà bắt đầu bằng một hình tam giác: cái mái. Trong tâm thức truyền thống, mái nhà là ranh giới an toàn, tách biệt con người khỏi những bất trắc của mưa nắng bên ngoài. Mái nhà là để “trú ẩn”.

Nhưng Sou Fujimoto, vị kiến trúc sư với tâm hồn của một đứa trẻ dạo chơi trong rừng, lại nghĩ khác. Với ông, mái nhà không nên là một cái nắp hộp đóng kín. Nó phải giống như một tán cây. Khi ta đứng dưới một tán cây, ta được che chở nhưng vẫn cảm thấy gió lùa, vẫn thấy những giọt nắng nhảy múa (Komorebi), và vẫn nghe thấy tiếng chim hót. Đó chính là triết lý về hệ mái của Fujimoto: Sự che chở trong suốt và tự do.

House of Hungarian Music: Chiếc lá khổng lồ giữa rừng già

Hãy tưởng tượng bạn đang đi dạo trong công viên ở Budapest và bắt gặp một “đám mây” vàng óng đang lơ lửng thấp thoáng giữa những thân cây. Đó chính là mái của Ngôi nhà Âm nhạc Hungary.

Fujimoto không chặt cây để xây nhà. Ông tạo ra một hệ mái nhấp nhô, uốn lượn với hàng trăm lỗ hổng lớn nhỏ. Những cái cây cổ thụ cứ thế vươn mình xuyên qua mái nhà, tiếp tục đón nắng trời. Ở đây, kiến trúc cúi đầu nhường lối cho tự nhiên.

Đứng dưới mái nhà ấy, bạn sẽ không cảm thấy mình đang ở trong một tòa nhà bê tông. Bạn thấy mình như đang đứng dưới một tán rừng nhân tạo khổng lồ, nơi ánh sáng rọi xuống thành từng luồng, và âm nhạc từ bên trong hòa quyện với tiếng xào xạc của lá cây bên ngoài. Mái nhà lúc này không còn là vật thể ngăn cách, nó trở thành một màng lọc, kết nối Đất và Trời.

The Grand Ring (Expo 2025 Osaka): Vòng tròn của sự Kết nối

Tại triển lãm thế giới Expo 2025 vừa qua, Fujimoto đang kiến tạo một trong những hệ mái bằng gỗ lớn nhất thế giới: The Grand Ring.

Đó là một vòng tròn khổng lồ với chu vi 2km, bao bọc lấy khu vực triển lãm. Nhưng điều thú vị là: Mái nhà này không chỉ để che cho những người bên dưới, mà còn là một con đường đi bộ trên cao.

Mái nhà trở thành một quảng trường, một đài quan sát. Mọi người có thể leo lên mái, đi dạo trên đó, ngắm nhìn biển trời và cảm nhận sự kết nối với nhau trong một vòng tròn bất tận. Ở đây, Fujimoto biến mái nhà từ một cấu trúc tĩnh thành một không gian động, nơi diễn ra sự sống và những cuộc gặp gỡ.

L’Arbre Blanc (Cây Trắng): Mái nhà là những nhánh vươn xa

Tại Montpellier (Pháp), Fujimoto đã xóa bỏ khái niệm “mái nhà” theo nghĩa đen. Tòa tháp L’Arbre Blanc trông như một cái cây trắng khổng lồ với hàng trăm ban công vươn ra tứ phía như những cành lá.

Mỗi ban công chính là một “mái nhà” cho tầng dưới, đồng thời là một sân vườn cho tầng trên. Hệ mái ở đây bị phân rã, tan biến vào không gian, tạo nên một sự nhập nhằng thú vị giữa trong và ngoài. Cư dân sống ở đó như những chú chim đậu trên cành, lơ lửng giữa trời xanh và nắng gió Địa Trung Hải.

Sou Fujimoto từng nói: “Tôi tin rằng kiến trúc nên giống như một khu rừng hơn là một cái hộp.”Tư duy về hệ mái của ông dạy chúng ta một bài học đẹp đẽ về sự cởi mở (Openness). Rằng sự an toàn không nhất thiết phải đến từ việc đóng kín cửa cài then hay trốn sau những bức tường dày. Sự an toàn thực sự đến từ cảm giác hòa hợp.

Khi ta dám để cho mái nhà tâm hồn mình có những “khoảng hở” như tán cây của Fujimoto, ta sẽ thấy ánh sáng tràn vào. Ta được che chở, nhưng ta không bị giam cầm. Ta vẫn là một phần của bầu trời rộng lớn ngoài kia.

Và có lẽ, đó là cách tuyệt vời nhất để trú ngụ trong cuộc đời này.