By Andy On The Go

Đặt “Đường xa nắng mới” của Nguyễn Tường Bách cạnh “Núi Hồn” của Cao Hành Kiện giống như đặt một tách trà thiền nóng hổi bên cạnh một bầu rượu mạnh đắng chát. Một bên là hành trình của người đi tìm ánh sáng. Một bên là cuộc trốn chạy vào bóng tối của tâm thức. Nhưng kỳ lạ thay, khi đọc xen kẽ hai cuốn sách này, mình mới thấy rõ cái sự cô độc tận cùng nhưng cũng lộng lẫy vô cùng của kiếp người.

Một ngọn núi có thật trên bản đồ và một ngọn núi chỉ tồn tại trong tâm tưởng.

Nếu Cao Hành Kiện bắt đầu “Núi Hồn” bằng một cuộc tháo chạy khỏi bản án ung thư chập chờn và sự ngột ngạt của chính trị, thì Nguyễn Tường Bách bắt đầu “Đường xa nắng mới” bằng một cuộc trở về.

Nhưng điểm gặp nhau của hai kẻ lữ hành này chính là sự chối bỏ những huyên náo của phố thị văn minh. Họ đều quăng mình vào thiên nhiên hoang dã, nơi con người bị lột trần, không còn chức tước, không còn danh phận, chỉ còn là một sinh thể đang thoi thóp thở giữa đất trời.

Đọc đoạn leo lên đèo Dolma-La ở độ cao 5.660m, nghe tiếng tim đập thình thịch và buồng phổi như muốn vỡ tung vì thiếu khí, mình bỗng rùng mình nhớ đến những bước chân lang thang vô định của nhân vật “Tôi” trong Núi Hồn dọc theo lưu vực sông Dương Tử. Cả hai đều đang hành xác.

Với Nguyễn Tường Bách, sự hành xác ấy là để cái “Tôi” kiêu ngạo phải quỳ gối trước thiên nhiên vĩ đại.

Còn với Cao Hành Kiện, sự lang bạt ấy là để nhặt nhạnh những mảnh vụn văn hóa sót lại, để tìm một cái “Linh Sơn” mơ hồ nào đó mà chính ông cũng không biết nó có thật hay không.

Cái sự “cháy” nhất khi đọc đan xen hai cuốn này nằm ở cách họ xử lý nỗi cô đơn.

Trong “Núi Hồn”, nỗi cô đơn lớn đến mức Cao Hành Kiện không chịu nổi việc chỉ có một mình. Ông phải tự xẻ mình ra thành các đại từ nhân xưng như “Tao”, “Mày”, “Nó”, “Cô ấy”. Ông độc thoại với chính cái bóng của mình để xác quyết rằng mình vẫn đang tồn tại. Đó là một nỗi đau quặn thắt, một sự giãy giụa của bản ngã muốn được lắng nghe giữa một thế giới đầy rẫy sự phi lý và lãng quên.

Ngược lại, trong “Đường xa nắng mới”, Nguyễn Tường Bách lại đi tìm cách để quên mình đi. Trên đỉnh Ngân Sơn tuyết phủ trắng xóa, khi đối diện với cái mênh mông rợn ngợp của vũ trụ, bác không tìm cách khẳng định “Tôi đang ở đây”. Ông để cho cái “Tôi” ấy tan biến. Cái khoảnh khắc bác gọi là “Như Lai hiện tướng” ấy đối lập hoàn toàn với sự dằn vặt trong Núi Hồn. Một bên là sự phân rã đau đớn của tâm hồn để sinh tồn. Một bên là sự hòa tan an lạc vào hư không để giải thoát.

Có một chi tiết ám ảnh mình mãi là khi Nguyễn Tường Bách nhìn thấy chiếc dép Bitis bên bờ Hồng Hải và nhớ về cụ Phan Thanh Giản. Cái nhìn ấy đầy trắc ẩn và lịch sử. Nó làm mình liên tưởng đến những ngôi đền miếu hoang tàn, những câu chuyện dân gian ma mị mà Cao Hành Kiện gom nhặt được trong những ngôi làng hẻo lánh. Cả hai tác giả đều mang nặng một nỗi u hoài về quá khứ. Họ đi trên mặt đất nhưng ánh mắt luôn ngoái nhìn về những vết thương của lịch sử, những vết thương chưa bao giờ thực sự lành miệng.

Linh Sơn của Cao Hành Kiện hóa ra chỉ là hư ảo. Nhân vật đi mãi, đi mãi để rồi nhận ra ngọn núi thiêng ấy có thể không tồn tại, hoặc nó chỉ là cái cớ để người ta tiếp tục sống, tiếp tục hy vọng giữa cõi đời vô nghĩa này.

Còn Ngân Sơn của Nguyễn Tường Bách là có thật, nhưng đích đến cuối cùng lại không nằm trên đỉnh núi. Ông lên đến tận cùng trời đất để nhận ra Phật không ở trên cao xanh. Phật ở trong cái tâm rỗng rang, trong cái khoảnh khắc “thênh thang chân bước” xuống núi, nhìn đời bằng đôi mắt trong veo không gợn bụi trần.

Hai cuốn sách, hai giọng văn, một bên day dứt trần trụi, một bên trầm mặc sâu lắng. Nhưng chung quy lại, chúng đều là biên bản của những cuộc vượt ngục vĩ đại.

Chúng ta đọc để thấy mình đang bị cầm tù trong những lo toan vụn vặt và để lấy dũng khí mà xô cửa bước ra. Dù là đi tìm một Linh Sơn hư ảo hay đi tìm một Ngân Sơn có thật, thì điều quan trọng nhất vẫn là phải nhấc chân lên và đi.

Bởi vì chân lý không bao giờ đến với kẻ ngồi yên một chỗ.

Sài Gòn, 28.12.2025